استبداد

استبداد اعداد، جهان پیچیده و چندبعدی انسانی را به یک صفحه گسترده و بدون عمق تقلیل می‌دهد. نتیجه این رویکرد، بی‌ارزش شدن تمام آن چیزهایی است که در ترازوی اعداد نمی‌گنجند. اموری همچون اعتماد، همبستگی اجتماعی، اخلاق، خلاقیت، حکمت، کرامت انسانی و معنای زندگی.

مهم‌ترین مسئله در مواجهه برای انتخاب این نام در کنار همه روایت‌هایی که به آن اشاره کردم، جمله‌ای بود که من ابتدا آن را از زبان مقام معظم رهبری شنیدم. ایشان فرمودند: «اولین آتش را نواب در دل ما روشن کرد»

تهاجم اقتدارگرایانه دولت ترامپ زندگی سیاسی آمریکا را دگرگون کرده است. افراد و نهادها در سراسر آمریکا از بیم تلافی دولت، رفتار خود را تغییر داده‌اند و با مطالبات اقتدارگرایانه‌ای که پیش‌تر با آنها مخالفت می‌کردند یا علیه‌شان سخن می‌گفتند، همکاری کرده یا بی‌سروصدا کنار آمده‌اند.

ایران از لحظه پس از انقلاب ۱۳۵۷، نه حاضر شد در بلوک چپ حضور یابد و نه حاضر شد در بلوک راست عضو شود. به چه دلیل؟ چون هیچ‌کدام را درمان خود نمی‌داند. درست است. در جزئیات نسخه‌ها گاهی اوقات ممکن است گاهی به سمت راست و گاهی به سمت چپ متمایل شویم، ولی در هر کدام - چه آنجایی که با رویکرد لیبرالی عمل کردیم و چه آنجا که با رویکرد چپ عمل کردیم - اکنون احساس توبه داریم.

قراردادن استبداد به جای استعمار، به باور من یک تغییر اولویت خطرناک بوده که متأسفانه نهاد علم ما به سبب علقه عاطفی و احساسی که به غرب دارد، آن را مرتکب شده است. البته توجه کنید که غرض من، دوگانه‌سازی از این مفاهیم به این معنا که بگویم اصلاح داخلی را رها کرده و به مبارزه با عنصر خارجی بپردازیم، نیست؛ بلکه در مقابل این سخن که از اساس تلاش دارد تا رد پای استعمار در مشکلات ما را پاک کند.

دموکراسی در دوره اول ترامپ از آن جهت دوام آورد که او فاقد تجربه، برنامه و تیم منسجم بود. زمانی که او در سال ۲۰۱۷ به قدرت رسید، کنترل کاملی بر حزب جمهوری‌خواه نداشت و بسیاری از رهبران این حزب هنوز به اصول دموکراتیک پایبند بودند.

قبل از انقلاب، تنها تصوری که از ایران وجود داشت این بود که ایران نفت دارد، قالی دارد، شاه دارد. اما امروز چطور؟ امروز تمام کشور‌ها روی ایران حساب می‌کنند. الان شیعه‌شناسی، ایران‌شناسی و آموزش زبان فارسی در بسیاری از کشور‌های جهان راه افتاده است که قبلاً از این خبر‌ها نبود، البته بنده منکر بعضی از ضعف‌ها، ناکارآمدی‌ها و متأسفانه فساد نیستم و این در همه تاریخ بشر بوده و خواهد بود.

فرار شاه از ایران در ژانویه ۱۹۷۹، نتیجه سال‌ها نارضایتی عمومی و حکومت استبدادی بود. مقاله‌ای از نیویورک‌تایمز در آن زمان، با تحلیل دقیق دلایل اعتراضات مردمی، نه تنها به عوامل داخلی سقوط سلطنت می‌پردازد، بلکه به نقش سیاست‌های اقتصادی، سرکوب سیاسی و مخالفت رهبران مذهبی اشاره می‌کند. این روایت، فرصتی برای بازخوانی یکی از تأثیرگذارترین تحولات تاریخی ایران فراهم می‌آورد.

نشست علمی «فهم مختصات نظریه دولت در اندیشه و عمل سیاسی امام خامنه‌ای» با ارائه حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر سیدسجاد ایزدهی برگزار شد. وی در این نشست به تبیین اصول مردم‌سالاری دینی، استقلال، و حاکمیت مبتنی بر ارزش‌های دینی پرداخت و این مفاهیم را در مقایسه با مدل‌های غربی تحلیل کرد.

شیخ محمدتقی آملی در کتاب خاطرات خود نقل می‌کند که از جانب فقهای نجف تلگراف کرده‌اند که دفع نوری و آملی به هر طریق ممکن لازم است ـآملی در اینجا همان والد خود شیخ محمدتقی آملی است ـ اما اعدام شیخ آن‌قدر بر روحیه مردم اثر گذاشت که دیگر جرئت بر اعدام والد من نداشتند. شیخ محمدتقی آملی می‌گوید برای من احراز نشد که فقهای نجف چنین تلگرافی را زده‌اند؛ چراکه از قصرشیرین و مریوان تلگراف می‌زدند به تهران به نام فقهای نجف.

در اخلاق‌گرایی ظالمانه شاهد هستیم که آنچه باعث رضایت این نوع اخلاق‌گرایان می‌شود تنها ارتقای جایگاه اخلاقی‌شان نزد جامعه نیست بلکه آن‌ها از رنجاندن و تحقیر دیگران به مثابه ابزاری برای دستیابی به قدرت و سلطه بر دیگران استفاده می‌کنند. این قدرت و سلطه احساس برتری خاصی به اخلاق‌گرایان ظالم می‌دهد و باعث می‌شود تا دیگران اعتبار بیشتری برای آرمان‌ها و ارزش‌های آن‌ها قائل شوند. این اعتبار به واسطه تحمیل رنج و تحقیر بر کسانی که گناهکار هستند و یا دچار نقص اخلاقی هستند برای اخلاق گرایان ظالم تامین می‌شود.

مونتسکیو اروپا را –که ظاهری آرام دارد- خانه برخی از وحشیانه‌ترین اعمال استبدادی در طول تاریخ می‌داند. این نکته علیرغم تمرکز ظاهری او بر نمونه‌های استبداد شرقی، جالب‌توجه است؛ برای مثال او کلیسای کاتولیک و نظام سلطنتی فرانسه را عامل رفتارهای استبدادی مانند تفتیش عقاید می‌داند که براثر آن یک دختر نوجوان به خاطر تفاوت در رفتار و عقاید مذهبی، زنده‌زنده سوزانده می‌شود، یا کسانی که صرفاً انتقادی به وزیر پادشاه می‌کنند، به جرم خیانت به میهن کشته می‌شوند.