تغییر رنگ در یک‌رنگی جنگی
گروه فرهنگ و هنر «سدید»؛ در این روزها که فشار رسانه‌ای بسیاری بر مردم کشور وارد می‌شود و آشفتگی‌های تصمیم‌گیری برای عموم مردم رخ داده، سیمای جمهوری اسلامی ایران تلاش کرده تا با چینش جدول پخش تلویزیون، نسبت به وضعیت جنگی موجود اقدام هدفمندی صورت دهد؛ در واقع تلاش کرده تا سرگرمی‌سازتر باشد. ازاین‌رو، در کنار تداوم پخش فیلم و سریال از شبکه‌های مختلف سیما، تلاش شد تا با پخش منظم و دقیق مسابقات فوتبال - خصوصاً مسابقات فوتبال جام باشگاه‌های جهان - فضای موجود را به سهم خود برای مخاطب عام قدری تلطیف کند. این یادداشت در این باره بحث می‌کند که در راستای پخش هدفمند محتوای شبکه‌های سیما در چهارچوب آثار سرگرم‌کننده می‌توان چه اقداماتی را مبذول داشت تا ضمن تداوم فضای سرگرم‌کننده برای مخاطب، در چهارچوب بهره‌برداری از فرصت‌های ملی و حماسی پدیدآمده در کشور، بتوان محتوای فیلم و سریال و خصوصاً بازپخش آن و تمسک به الگوهای هنر بومی و حماسی مانند هنر نقالی و شاهنامه‌خوانی را در راستای تقویت بیشتر روحیه همدلی ارائه کرد.
فیلم و سریال با مضامین ملی و حماسی
از مدت‌ها پیش، سیمای جمهوری اسلامی ایران در قالب شبکه‌های مختلف اقدام به بازپخش فیلم و سریال‌های پرمخاطب دهه‌های اخیر که توسط این نهاد تولیدشده می‌کند. از جمله این شبکه‌ها «Ifilm» است که به طور اختصاصی متمرکز بر پخش سریال شده است. در این مدت و طی چند دهه اخیر، مجموعه آثار نمایشی تولید شده که دارای مضامین ملی - میهنی و حماسی است، با روایت‌های خاص خود بر بستر مرور و بررسی تاریخ معاصر ایران و خصوصاً تاریخ دهه‌های پیش و پس از پیروزی انقلاب اسلامی، تلاش می‌کند تا با جاذبه‌های دراماتیک، ضمن ایجاد فضای سرگرمی برای مخاطب، روایت تاریخی خود را نیز ارائه کند. از این میان می‌شود به آثار نمایشی اشاره کرد که به طور خاص به روایت دوره تاریخی حکومت پهلوی - مانند سریال «کلاه پهلوی» ساخته روانشاد «سید محمدرضا دری» می‌پردازند. همچنین سریال‌هایی که ضمن روایت حکومت پهلوی و جریان تجاوز متفقین به ایران و سپس جریان جنگ تحمیلی تا آزادی خرمشهر، تلاش می‌کنند تا در بستر یک درام عاشقانه به سرگذشت بخشی از ایران معاصر از زاویه دید یک انسان در مدت عمر وی بپردازند؛ مانند سریال «در چشم باد» ساخته «مسعود جعفری جوزانی.»
پخش فیلم و سریال‌هایی با مضامین حماسی و ملی و دارای مفاهیم پایه‌ای با زمینه حفظ ایران و دفاع از تمامیت سرزمینی، می‌تواند پس از جنگ ایفای نقش کند.
باتوجه‌به وضعیت این روزهای پس از جنگ که فضای غبارآلود و ملتهب جنگ به مرور جای خود را به فضای دور از هیجان می‌دهد و ارزیابی منطقی و عقلانی پیرامون وضعیت موجود، کم‌وبیش بر اوضاع تسلط دارد و در این بین افکار عمومی شاهد این تغییر فضا است، باید باهدف اقناع فضای پس از جنگ، روایت‌ها به سمت‌وسویی برود که ضمن مرور آنچه گذشت، بر مسئله امنیت نیز تمرکز شود. در این فضا لازم است تا با فضای روایت حماسی به نکاتی اشاره شود که در جنگ رخ می‌دهد و پس از جنگ در قالب یک امنیت نسبی یا حتی پایدار، فضای جامعه به جای مستغرق شدن در فضای جنگی به سمت‌وسوی فضای حماسی و روحیه مقاومت در برابر دشمن سوق یابد. این مسئله ازجمله مؤلفه‌های امنیت پایدار در زمان پس از جنگ محسوب می‌شود که مستقیماً خاصیت بازدارندگی داشته و ضمن تقویت و ارتقاء سطح روحیه ملی و عمومی، منجر به تقویت همدلی و وفاق شده و به طور خاص فضای زندگی عادی و عمومی را به سمت عادی‌سازی نسبی اما آگاهانه هدایت می‌کند. پخش فیلم و سریال‌هایی با مضامین حماسی و ملی و دارای مفاهیم پایه‌ای با زمینه حفظ ایران و دفاع از تمامیت سرزمینی، می‌تواند پس از جنگ ایفای نقش کند. ضمن آنکه این اقدام صرفاً در کوتاه‌مدت منطقی است و لازم است تا با گذشت زمان در میان‌مدت، فضای تولید محتوا به سمت‌وسویی برود تا با ابزار فیلم و سریال به‌عنوان یک ابزار رسانه‌ای و پل ارتباطی میان مخاطب و هسته اصلی رسانه‌ای در کشور - ضمن تشریح آنچه گذشت - برای ادامه مسیر و تقویت دفاع ملی و همدلی عمومی به‌وسیله ابزار نرم فیلم و سریال، اقداماتی از نوع توجیهی و اقناعی و آگاهی‌بخشی صورت گیرد.
سریال‌های خارجی در خدمت جمهوری اسلامی ایران
می‌توان با هدف تقویت روحیه ملی و ترویج ایستادگی و مقاومت، از ظرفیت فیلم‌های خارجی نیز بهره برد. این آثار اگرچه به لحاظ موضوعی و اهداف، قرابت خاصی با آرمان‌ها و مسائل مبتنی بر حماسه و مقاومت ایرانی ندارد، اما از آنجا که از فرم داستان‌پردازی، سوژه و موضوع جنگ با مایه‌های حماسی برخوردارند، قابل‌ارائه برای مخاطب در ایام کنونی پساجنگ هستند؛ ازاین‌رو به طور نمونه می‌شود به مجموعه فیلم‌های خارجی با موضوعات مبارزه مردم آفریقا با رژیم آپارتاید، جنگ و مقاومت ایرلندی‌ها در مقابل استعمار انگلیس، چین علیه ژاپن و... بهره جست.
هنر نقالی و شاهنامه‌خوانی
با مرور هنر نقالی در ایران با پیشینه تاریخی حدود پنج‌هزارساله، مجموعه‌ای از داستان‌های حماسی دیده می‌شود که ضمن روایت داستانی، حاوی پند و اندرز و نکته و نصایحی است که چون برخاسته از بوم و فرهنگ اصیل ایرانی بوده، خاصیت تعمیم به فرد ایرانی دارد. مهم‌تر اینکه جنبه‌های حماسی هنر نقالی با روحیه و خُلق حکایت‌شنوی و داستان دوستی اصیل ایرانیان نیز قرابت دارد. هنر نقالی حاوی مجموعه داستان‌هایی است که در آن خیر بر شر غلبه می‌کند و در ضمنِ خود، پیام‌هایی را مستتر دارد که از سعی و تلاش و کوشش و ایستادگی و مقاومت قهرمانان در برابر اشرار و ضدقهرمانان خصم و دشمن حکایت دارد. این هنر از جمله بهترین گونه‌های هنری برای ایام پس از جنگ است تا ضمن ایجاد فضای سرگرمی و تقویت و ترمیم روانی جامعه، روحیه همدلی حاصل از یک دغدغه مشترک یعنی مقاومت در برابر دشمن را تقویت کند و تکثر ببخشد.
از جمله گونه‌های نقالی که غیرمستقیم یا به طور مستقیم به مضامین و مفاهیم موجود در آن می‌پردازد، می‌شود به هنر شاهنامه‌خوانی اشاره کرد که دارای جنبه‌های بارز و برجسته حماسی در فرم و محتوا است
از جمله گونه‌های نقالی که غیرمستقیم یا به طور مستقیم به مضامین و مفاهیم موجود در آن می‌پردازد، می‌شود به هنر شاهنامه‌خوانی اشاره کرد که دارای جنبه‌های بارز و برجسته حماسی در فرم و محتوا است و بسیار قابل‌تعمیم به امروز است و مایه‌هایی برای همراهی مخاطب نیز از جنبه فرهنگی و اجتماعی در آن وجود دارد؛ چراکه به خاطر فرم اجرایی این هنر، این مجال برای مخاطب فراهم است تا هم‌ذات‌پنداری بیشتری با این هنر نسبت به سایر گونه‌های نمایشی داشته باشد. همچنین شاهنامه‌خوانی به سبک بختیاری‌ها که خوانش خاصی از حماسه‌های موجود در آن دارند و دارای وزن و لحن آهنگین مختص به زبان خود است نیز از جمله گونه‌های مختلف بومی و محلی از شاهنامه‌خوانی با مایه‌های حماسی است که می‌تواند فحوای محتوای مناسب را در ایجاد و خَلق آثار حماسی برای پخش از رسانه ملی فراهم کند.
نهایتاً در ایام پساجنگ و با هدف تقویت روحیه ملی و همدلی در سطح عموم و آحاد جامعه، بهره‌گیری از آثار هنری با مضامین ملی و میهنی اصیل بسیار تأثیر دارد؛ زیرا هم به لحاظ فرم و قالب برای مخاطب دارای آشنایی و پذیرش است که لاجرم همراهی او را با چنین آثاری در قامت و قالب آثار ملی ایجاد می‌کند و هم اینکه می‌تواند در بستر فرم و قالب پذیرنده خود نزد مخاطب، به انتقال و القاء مفهوم منجر شود؛ مفاهیمی چون ایستادگی و مقاومت در برابر شر و عامل بیگانه و متجاوز و در نهایت تقویت روحی و روانی عموم ملت در مقابل دشمن. ایستادگی و مقاومت روانی در فضای پس از جنگ به‌وسیله تمهیدات رسانه‌ای و هنری می‌تواند در مقابل تیغ تیز عملیات روانی دشمن به‌مراتب برنده‌تر و کارسازتر عمل کند.
/ انتهای پیام /
