فرهنگ و هنر - سینما و تلویزیون

سینمای مستقل ما به‌ویژه برای زنان کارگردان، در شرایطی قرار دارد که عملاً به آنها اجازه نمی‌دهد به آینده فکر کنند. من خودم فردی واقع‌گرا هستم و باور دارم باید با آنچه در اختیار دارم کار کنم، نه با خیال و تصور. نمی‌توانم تصویری از آینده‌ای نامعلوم مثلاً از ساختار خانواده در ایرانِ پنجاه سال بعد، ارائه دهم. هر اثر هنری، اگر در زمانه خود با استقبال روبه‌رو شود، اما از بستر اجتماعی و سیاسی جدا گردد، در نهایت رو به افول می‌رود.

واقعیت این است که در جهان، سینمای آینده‌نگر سینمای علمی - تخیلی است و از سینمای دیستوپیایی تا سینمای اتوپیایی را شامل می‌شود. سینمای علمی تخیلی بیشتر به‌سوی روایت‌های آخرالزمانی یا بدبینانه رفته است؛ فیلم‌هایی درباره نابودی تمدن، شیوع ویروس‌ها، شورش حیوانات یا حمله موجودات فضایی ساخته شده است. در این آثار، جهان معمولاً در پایان نابود می‌شود و تنها نشانه‌هایی از تمدن باقی می‌ماند.

متأسفانه در بسیاری از فیلم‌ها، تلاش می‌شود تا آنجا که برایشان ممکن است، از خط‌قرمزها عبور کنند. به خصوص سر بردن در آخور علوفه‌هایی که هم تقلیدی و قبیح‌اند و هم وسیله و واسطه قراردادن غرایز نفسانی مخاطبان هستند. سانسور هست، اما نباید این مانع، ما را به کلی ناامید کند و چنانچه از عهده رفع و دفع بی‌جایی و نابجایی‌هایش هم بر نمی‌آییم، راه چاره شاید شاخ‌به‌شاخ شدن در خلق لحظه‌هایی چنانی جذاب است که احسنت و آفرین فراوان در پی داشته باشد.

اگر قرار باشد همواره با نگاه سینمای تبلیغاتی پیش برویم، نتیجه‌اش، شبیه به شعری می‌شود که شاعر ابتدا آن را به نثر نوشته و سپس تنها با افزودن قافیه و وزن، آن را منظوم کرده است. چنین شعری در واقع شعر نیست؛ همان‌گونه که چنین فیلم‌هایی نیز از روح، خلاقیت و جذابیت، بی‌بهره و در نتیجه، بی‌اثر و بی‌ثمرند.

اگر سینمای ما می‌خواهد تأثیرگذار باشد، باید از تقلید رها شود و بر اساس ایدئولوژی و دانش بومی خود شکل بگیرد. همان‌طور که نسل‌های گذشته از ترکیب ایمان، علم و هنر، تمدن ساختند، امروز نیز تنها از مسیر خودباوری و بازگشت به هویت فکری اسلامی است که می‌توانیم سینمایی زنده، آینده‌نگر و جهانی پدید آوریم.

به‌طورکلی یکی از دلایلی که سینمای ما آینده ندارد، این است که حال را به‌خوبی نمی‌شناسیم، وابستگی زیاد به گذشته داریم و زمانی که به حال نگاه می‌کنیم، شناختمان از آن تکه‌تکه است و کامل نیست و شاید در هر فیلم بتوان یک تکه از آن را پیدا کرد. زمانی که آگاهی ما ناقص است، تفاوت میان گذشته و حال را به‌درستی درک نمی‌کنیم.

در جوامع غربی، گروه‌هایی که بر مراکز سینمایی، مراکز استراتژیک، مراکز نظامی و مراکز سیاسی تسلط دارند، توانایی جهت‌دهی تصویری و روایتی را نیز دارا هستند؛ به‌عبارت‌دیگر، سینما مستقل از ساختارهای قدرتی که آن را شکل می‌دهند نیست و همه تحت حاکمیت یک گروه‌اند. مراکز استراتژیک، از بیست سال قبل طرح می‌ریزند که باید عراق را اشغال کنیم و سینما مانند یک تیزر عمل می‌کند.

مدیران ارشد ما در حوزه سینما و مسائل فرهنگی کشور، برنامه‌ریزی جدی برای حوزه‌های آینده‌پژوهی در حوزه سینما ندارند. ما از ظرفیت‌های قصه‌گویی برای کودکان و نوجوانان غافل شده‌ایم. این دو قسمت عملاً فراموش شده‌اند. آینده برمی‌گردد به اینکه حال و گذشته‌ای را که گذرانده‌ایم چگونه تربیت کرده‌ایم، چگونه به وجود آورده‌ایم.

ایرانیان حتی به‌وقت رزم و حضور در آوردگاه مقابله با خصم و زیاده‌خواهی دشمن از موسیقی برای قوت قلب و مددخواهی برای کسب پیروزی و فتح و ظفر تا انسجام روانی و هماهنگی قوا در آئین و اصول و رسوم رزمی بهره‌مند می‌شدند که در فرهنگ شنوایی ما به موسیقی «رزمی» مشهور است.

«سینما حقیقت» ادعای بزرگی است، اما حالا به رویدادی اطلاق می‌شود که بی هر ایده و مبنایی، تنها باتکیه‌بر ملاک‌های فنی، آثار مستند را جمع و هر بار با معاییری متفاوت داوری می‌کند. در این بین اما، نام شهید آوینی تنها معرف یک بخش ویژه است که باز هم نسبتی با ویژگی‌ها و نظرگاه‌های فنی و هنری او و آثارش ندارد.