تنگه هرمز

جنگ به تقویت حکومت ایران انجامیده است؛ نتیجه‌ای که هم متناقض‌نما و هم تا حد زیادی قابل‌پیش‌بینی بود. پژوهشگران علوم سیاسی سال‌هاست استدلال می‌کنند که تهدیدهای خارجی، با ایجاد پدیده‌ای موسوم به «همبستگی حول پرچم»، دوام حکومت‌ها را افزایش می‌دهد؛ زیرا انسجام داخلی را تقویت و اصلاح‌طلبان را بی‌اعتبار می‌کند. همین الگو در ایران نیز مشاهده شد. یکی از توجیه‌های حکومت برای سرکوب مخالفان این بود که آمریکا و اسرائیل به طور پنهانی اعتراضات را هدایت می‌کنند؛ سوءظنی که اظهارات بعدی ترامپ - از نگاه حکومت ایران - به‌نوعی آن را تأیید کرد.

اگر جنگ خلیج‌فارس نماد برتری آمریکا بود، درگیری‌های امروز پیرامون تنگه هرمز، محدودیت‌های قدرت آمریکا را آشکار می‌کند. ایران نشان داد که آمریکا دیگر قادر نیست با اتکا به زور و با هزینه‌ای اندک، دیگران را به پذیرش خواست خود وادار کند. قدرت آمریکا، به‌جای آنکه ضامن ثبات و پیش‌بینی‌پذیری باشد، به عاملی برای بی‌ثباتی و نوسان تبدیل شده است.

هر زمان که درگیری‌ها دوباره شعله‌ور شوند، ایران قادر خواهد بود تنگه را مسدود کند و واشنگتن نباید دچار این توهم شود که می‌توان با زور نظامی و مانور‌های دیپلماتیک، این مسئله را برای همیشه حل کرد. برخلاف دهه ۱۹۷۰، ایران طی دهه‌ها، توان نظامی لازم برای مختل کردن عبور و مرور در تنگه هرمز را پیدا کرده است.

تحولات برآمده از طوفان الاقصی به‌نوعی طراحی‌های سیاسی - اقتصادی آمریکا در منطقه غرب آسیا را مختل کرده و با طراحی آزمایشی اخلال در «باب‌المندب» توسط یمن، آمریکا را نسبت به آبراهه‌های جهانی حساس‌تر ساخت و امروزه نیز در جریان جنگ رمضان بیش‌ازپیش خود را نمایان ساخته است. اعمال حکمرانی ایران بر تنگه هرمز را می‌توان به‌مثابه ضربه بسیار بزرگی به نظم پیشین آمریکایی دانست که یکی از مهم‌ترین پایه‌های آن، منطقه غرب آسیاست

جنگ علیه ایران، مشکلات عمیق و ساختاری نظام سرمایه‌داری را که پیش از این نیز وجود داشتند، تشدید کرده است. آمریکا به‌وضوح توانایی ایران در واکنش نامتقارن - به‌ویژه در ارتباط با تنگه هرمز - را دست‌کم گرفته بود. اگر این جنگ ادامه یابد، احتمال وقوع یک فروپاشی اقتصادی در مقیاسی مشابه بحران ۲۰۰۸ یا حتی بدتر، کاملاً وجود دارد.

بحران کنونی تنگه هرمز و کنترل مؤثر ایران بر این تنگه، نشان داد که باوجود گسترش قابل‌توجه انرژی‌های پاک، آسیب‌پذیری در حوزه سوخت‌های فسیلی همچنان وجود دارد؛ زیرا این سوخت‌ها بیش از ۸۰ درصد انرژی جهان را تأمین می‌کنند. بعد از بحران جاری انرژی ناشی از جنگ ایران، دولت‌ها احتمالاً خواهند کوشید کنترل بیشتری بر نظام‌های انرژی خود اعمال کنند و کشورهای‌شان را از بازارهای جهانی مصون نگه دارند. اما هیچ مسیر ارزان و آسانی برای رسیدن به خودکفایی در حوزة انرژی وجود ندارد و استفاده از انرژی به‌عنوان سلاح در دهه‌های آینده نیز ادامه خواهد یافت.

ایران در این جنگ به اهمیت بسیار حیاتی و راهبردی «تنگه هرمز» پی برده و فهمیده است که این تنگه بسیار مهم‌تر و کاربردی‌تر از بمب اتم در معادلات قدرت جهانی - که بر پایه ثبات بازارها بنا شده است - می‌تواند عمل کند.

روزنامه وال‌استریت ژورنال در گزارشی از هزینه سنگین جنگ بر دوش مالیات‌دهندگان آمریکایی خبر داده و نوشته که آمریکا تنها در چهار روز نخست تهاجم نظامی علیه ایران، حدود ۱۱ میلیارد دلار هزینه کرده است.

از نگاه ژنرال کوریلا، آنچه برای بسیاری از مردم جهان، یورش افسارگسیخته اسرائیل به همسایگانش و زیر پا گذاشتن قوانین بین‌المللی بود، در واقع مجموعه‌ای از «پیروزی‌های راهبردی» برای آمریکا به شمار می‌رفت.

حرکت یمن در صفحه شطرنج جهانی، وضعیت ژئوپلیتیکی جهان را به هم ریخته و چیزی فراتر از اثر مستقیم بر کشتیرانی جهانی، زنجیره‌های تأمین و جنگ کریدورهای اقتصادی را به دنبال داشته است. اقدام یمن در بستن تنگه باب المندب بر روی کشتی‌های دولت‌های حامی اسرائیل به تحقیر هژمونی قدرت آمریکا منجر شده است.