فرهنگ و هنر - موسیقی و سرود

یک قطعه موسیقایی با مضامین دفاع و ضرورت همدلی و انسجام در بحران جنگ، می‌تواند تأثیر هزاران‌هزار سخنرانی و صدها روشنگری و تحلیل وضع موجود جنگی را برای اجتماع داشته باشد؛ چرا که روح جمعی موجود در یک اثر موسیقایی مستقیماً با این کارکرد ذاتی موسیقی مرتبط است.

هر چه محدودیت بر آزادی‌های فردی و اجتماعی افزایش یابد، در همه دوره‌های تاریخ، زمینه رشد ترانه‌های اعتراضی بیشتر می‌شود. آن‌گونه که برای همه روشن است، در همه دوره‌ها حکومت‌ها به هر نحو ممکن مانع از [پخش] ترانه‌های اعتراضی شده‌اند.

اعتراضی‌خوان‌ها و سیاسی‌خوان‌ها جزو جریان اصلی موسیقی رپ فارسی نبوده و نیستند، و با ظهور پلتفرم‌های تصویری و نسل‌های هواداری جدید، گرایش به این مضامین نیز کمتر شده است و صرفاً در ایام اغتشاشات و حوادث سیاسی محل توجه خواهند بود.

موسیقی اجتماعی و سیاسی به‌عنوان یکی از ابزارهای اصلی انعکاس و تفسیر موضوعات اجتماعی و سیاسی در جامعه شناخته می‌شود. این نوع موسیقی به‌طور معمول به نابرابری‌ها و بی‌عدالتی‌ها اعتراض می‌کند و از طریق صدای خود، به موضوعات مهم اجتماعی اشاره می‌نماید.

در مجموع، رپ فارسی پس از ۱۴۰۰ وارد مرحله‌ای تازه شد؛ مرحله‌ای که در آن زن نه فقط در قالب یک مضمون حاشیه‌ای، بلکه به‌مثابه کنشگر اصلی گفتمان انتقادی دیده شد. با این‌همه، باید دید آیا این بازنمایی موقتی و متأثر از یک خیزش خاص بود، یا آغاز فصلی نو در نسبت رپ فارسی با زن ایرانی؟

از یک جایی به بعد من به این باور رسیدم که کسانی که در رأس موسیقی کشور حضور دارند، اساساً تمایلی ندارند تا موسیقی مقاومت و دفاع مقدس جایگاه خاصی در کشور داشته باشد! بنده شخصاً در این سال‌ها حدود ۵۰ تا ۶۰ آهنگ در این باره ساختم که کمتر آهنگی از من دیده و شنیده شد! نمی‌خواستند و من واقعاً دلیل آن را متوجه نشدم. حتی امروز هم بنده معتقدم که همچنان این رویه نخواستن این آثار وجود دارد.

در آن سال‌ها خیلی مدیران با موسیقی و اجراهای کنسرت میانه خوبی نداشتند و آشکارا به ما اعلام کردند که صرفاً به‌خاطر اینکه این جشنواره مزین به نام دفاع مقدس شده، اجازه برگزاری آن را داده‌اند. گروه‌های منتخب جشنواره در شهر اصفهان به مدت یک هفته، هر شب در مکان‌های مختلف شهر به اجرای برنامه می‌پرداختند. به یاد دارم که مهاجرانی - وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی وقت - در آن شب‌ها برای سخنرانی آمد و خیلی از جشنواره تعریف کرد.

ما حسام‌الدین سراج را با کارهای فاخر انقلابی‌اش می‌شناسیم و چرا همین خواننده الان باید از کارهایی که خوانده، خجالت بکشد؟! چرا او دیگر تمایلی به بازخوانی این آثار ندارد؟! بیژن کامکار در زمانی که کمتر کسی حاضر بود کارهای انقلابی بخواند، شعری از مولوی را انتخاب می‌کند (کجایید ای شهیدان خدایی) و چقدر این کار جاودان و ماندگار شد. ما با بیژن کامکار و خانواده کامکارها، با حسام‌الدین سراج و امثال او چه رفتارهایی داشته‌ایم؟!

امروز ضرورت جامعه ما موسیقی مقاومت است. البته که شادی و جشنواره هم باید باشد. اما چرا ناگهان صورت‌مسئله را پاک می‌کنید؟ اگر منِ نوعی مدیر بودم، به وزارت امور خارجه می‌رفتم و می‌گفتم رایزن‌های فرهنگی خود را موظف کنید که هنرمندان موسیقی مقاومت را در مناسبت‌های هفتگی فرهنگی ببرند و یک بخش را هم به این هنرمندان اختصاص دهید.

 اولین موسیقی که در جهان بر اساس شکل و ساختار درستی تشکیل شده، موسیقی حماسی است که اتفاقاً در ایران هم شکل‌گرفته و ما در این خصوص، ساز «کرنا» و «طبل» را داریم که مربوط به جنگ بوده است. در یک برهه‌ای از زمان عامل پیروزی لشکر ایران شیوه جنگ‌آوری آنها بر اساس نوع موسیقی بوده است.