جامعه و اقتصاد - گفتمان اقتصادی

چشم‌انداز آنها از آینده شامل همه نیست. اگر آینده‌ای فراگیر بود، انسان‌ها را هم در بر می‌گرفت، اما این‌طور نیست. این آینده متعلق به پسا انسان‌هاست. این جهان‌بینی همچنین عمیقاً نخبه‌گرا و فوق‌العاده غیردموکراتیک است. در حال حاضر با میلیاردها و تریلیون‌ها دلار دارایی، آنها در تلاش هستند تا دنیای جدیدی را که توسط پسا انسان‌ها اداره می‌شود بسازند، بدون اینکه نظر و ترجیحات باقی انسان‌ها را جویا شوند.

از بحران مشروعیت سرمایه‌داری که در سیاست آمریکا آشکار شد تا بازگشت انحصار‌ها و خیزش هوش مصنوعی، سرمایه‌داری امروز بیش از هر زمان دیگری به مسئله‌ای فراتر از اقتصاد تبدیل شده است؛ مسئله‌ای که سیاست، قدرت و درک ما از انسانیت را بازتعریف می‌کند.

وقتی خط تغییر می‌کند، نسل جدید دیگر توانایی خواندن میراث مکتوب پدران خود را ندارد؛ بدین ترتیب، ملتی که تاریخ خود را نمی‌تواند بخواند، آماده پذیرش هر «تاریخ جعلی» و «هویت ساختگی» است که استعمار به او تحمیل کند.

تعرفه‌ها یک ابزار در دیپلماسی اقتصادی هستند و اینکه چگونه بر منافع مردم تأثیر می‌گذارند، به‌شدت به نحوه اجرای آنها بستگی دارد. در ابتدا، تعرفه‌ها یک هدیه به سرمایه‌داران هستند. وقتی تعرفه‌ای وضع می‌شود و فضای محافظتی برای صنعت داخلی ایجاد می‌شود، آنچه شما انجام می‌دهید این است که سود آسانی به آنها می‌دهید. زیرا آنچه که آنها از آن می‌ترسند، رقابت خارجی و واردات با بهره‌وری بالاتر از خارج است و شما اساساً به آنها می‌گویید که رقبای قوی‌تر و بهره‌ورتر خارجی را از بازار حذف می‌کنیم و فضایی بهتر برای کار شما ایجاد می‌کنیم.

جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، بزرگ‌ترین اختلال در عرضه جهانی نفت و گاز طبیعی مایع در تاریخ معاصر را ایجاد کرده است. عربستان سعودی و امارات متحده عربی تلاش کرده‌اند صادرات نفت خام خود را به مسیرهای جایگزین تنگه هرمز منتقل کنند، اما این خطوط لوله و مسیرهای دیگر، قادر به جبران حجم ازدست‌رفته نیستند.

نخستین طراحی اقتصادی آمریکا، تبدیل‌کردن دلار به ارزی جهان رواست. این عمل در قالب کنفرانس «برتون وودز» در سال ۱۹۴۴ صورت گرفت. در این کنفرانس که بیش از هفتصد شخصیت برجسته از اروپا در آن حاضر بودند، آمریکا پیشنهاد قراردادن دلار به‌عنوان ارز رسمی جهانی را مطرح کرد.

کشف نفت بیش از همه‌جا، منطقه غرب آسیا را از خود متأثر کرد. مواجهه استعمار بر سر نفت با این منطقه، نیاز به طرح بحثی تفصیلی و مستقل دارد، اما اجمالاً باید گفت که سیاست‌های استعمار (در این برهه عمدتاً انگلیس، فرانسه و روسیه) بر سر نفت، به نسبت موقعیت‌های جغرافیایی مختلف، گوناگون بود. بااین‌حال، تفاهمی کلی وجود داشت که دو قدرت بزرگ این منطقه یعنی ایران و عثمانی باید تجزیه شوند.

روزنامه وال‌استریت ژورنال در گزارشی از هزینه سنگین جنگ بر دوش مالیات‌دهندگان آمریکایی خبر داده و نوشته که آمریکا تنها در چهار روز نخست تهاجم نظامی علیه ایران، حدود ۱۱ میلیارد دلار هزینه کرده است.

ادویه به‌عنوان یک کالای مهم، نقش مهمی در آغاز عصر استعمار داشت. استعمارگران همواره به دنبال کالاهای استراتژیک، طرح‌های استعماری خود را سامان داده‌اند. ادویه، طلا، نفت و گاز، مواد معدنی کمیاب و استراتژیک و امروزه «اطلاعات» همگی در حکم کالاهایی هستند که می‌توان تاریخ تطورات استعمار را بر اساس آنان بازگو کرد.

فهمِ تاریخی از «استعمار» در جوامع مسلمان قرنِ نوزدهم و بیستم، شکل‌های متفاوتی به خود گرفت: از فهمِ سیاسی و حقوقی (اشغال و قراردادها) تا فهمِ فرهنگی و معرفتی (نفوذ زبان، علم و نظام دانایی). این چندگانگیِ تاریخی، امروز در گفتمان‌های سیاسی، دانشگاهی و عمومی ایران بازتاب یافته است.