فروپاشی روانی ارتش اسرائیل

گروه جامعه و اقتصاد «سدید»؛ در گزارش تازه‌ای که در ۳۰ جولای ۲۰۲۵ در وب‌سایت «مدیا لاین» [1] منتشر شده، نگرانی‌ها درباره افزایش خودکشی میان سربازان اسرائیلی - به‌ویژه در نیروهای ذخیره - مطرح شده است. این گزارش به تحلیل چالش‌های روانی گسترده ناشی از جنگ‌های اخیر و کمبود شدید متخصصان روان‌پزشکی در اسرائیل می‌پردازد و هشدار می‌دهد که فاصله زمانی و فقدان پیگیری‌های مستمر پس از بازگشت سربازان از مناطق جنگی، به شکاف خطرناکی در مراقبت‌های روانی منجر شده است. همچنین این گزارش از افزایش چشمگیر درخواست‌های کمک روانی و بیماران مبتلا به «اختلال استرس پس از سانحه» یا همان «پی‌تی‌اس‌دی» خبر می‌دهد که نشان‌دهنده تبعات عمیق روانی جنگ بر جامعه اسرائیل است.

خودکشی سربازان اسرائیلی در میان خلأهای موجود

پروفسور ایال فروختر[2] - رئیس سابق بخش سلامت روان ارتش اسرائیل که در طراحی برنامه پیشگیری از خودکشی در ارتش مشارکت داشته است - درباره خطراتی که از میدان جنگ و فضای بین میدان جنگ و خانه ناشی می‌شود هشدار می‌دهد. وقتی پروفسور ایال فروختر - رئیس سابق بخش سلامت روان ارتش اسرائیل و مدیر پزشکی کنونی «سازمان اقدام جمعی برای تاب‌آوری» [3] - در اوایل دهه ۲۰۰۰ به طراحی برنامه پیشگیری از خودکشی ارتش کمک می‌کرد، هرگز تصور نمی‌کرد که این برنامه باید به سرعت برای گروه جمعیتی جدیدی تطبیق داده شود: نیروهای ذخیره‌ای که در جنگی طولانی شرکت دارند. او به «مدیا لاین» گفت: «ما تاکنون موفق شده‌ایم تعداد خودکشی‌ها در ارتش را ۶۳ درصد کاهش دهیم. این برنامه بیشتر روی سربازان دوره اجباری تمرکز داشته است، نه سربازان ذخیره. از زمان آغاز ناگهانی جنگ در هفتم اکتبر، ارتش برنامه پیشگیری از خودکشی را برای سربازان ذخیره هم تطبیق داده است.»

فروختر که همچنان در مأموریت‌های روان‌پزشکی نیروهای ذخیره خدمت می‌کند و رئیس هیئت مشورتی ملی اختلال استرس پس از سانحه در دولت اسرائیل است، درباره خطر فزاینده‌ای هشدار می‌دهد که نه‌تنها از میدان جنگ، بلکه از فضای بین میدان جنگ و خانه ناشی می‌شود. او گفت: «مشکل اصلی در وضعیت بلاتکلیف موجود میان خدمت نظامی و زندگی غیرنظامی است؛ یعنی زمانی که دنیای غیرنظامی هنوز مسئولیت شما را به عهده نگرفته و دنیای نظامی نیز دیگر مسئول شما نیست. این یک شکاف بزرگی است که باید پر شود.»

بر اساس گزارشی از مرکز اطلاعات و دانش اسرائیل در سپتامبر ۲۰۲۴، کشور با موجی بی‌سابقه از مشکلات سلامت روان مواجه است

تشبیه او بسیار تکان‌دهنده است. در مدت کمی بیش از دو هفته، چهار سرباز اسرائیلی شامل سه ذخیره و یک فعال، به دلیل خودکشی جان خود را از دست دادند. این افزایش ناگهانی، نگرانی‌هایی درباره تأثیرات روانی جنگ بر نیروهای نظامی ایجاد کرده است؛ به‌ویژه وقتی صدها هزار اسرائیلی به طور متناوب وارد و از مناطق جنگی خارج می‌شوند.

بر اساس گزارشی از مرکز اطلاعات و دانش اسرائیل[4] در سپتامبر ۲۰۲۴، کشور با موجی بی‌سابقه از مشکلات سلامت روان مواجه است. این سند که توسط وزارت بهداشت با همکاری کارشناسان دانشگاهی و امنیتی تهیه شده، بیش از ۲۰۰ هزار تماس برای حمایت روانی و افزایش ۹۰۰ درصدی بیماران بالینی فعال نسبت به پیش از جنگ را ثبت کرده است. مهم‌تر از همه، وزارت بهداشت برآورد کرده که بین ۱۳ هزار تا ۵۷ هزار اسرائیلی از جمله هزاران سرباز، احتمالاً به طور کامل دچار اختلال استرس پس از سانحه خواهند شد. از این میان، بین ۱۵۰۰ تا ۲۰ هزار نفر جزء واحدهای جنگی و پشتیبانی هستند.

همچنین تأثیر روانی در روند مصرف داروها مشهود است. این گزارش نشان می‌دهد که نسخه‌های داروهای مخدر ۷۰ درصد افزایش یافته و استفاده از داروهای خواب‌آور در میان زنان آواره نیز ۱۳۲ درصد افزایش یافته است. نرخ سوءمصرف مواد و وابستگی به‌ویژه در میان آوارگان و ساکنان مناطقِ در معرض خطر طولانی‌مدت مانند مناطق اطراف غزه و مرزهای شمالی، به طور چشمگیری افزایش یافته است.

پیامدهای وحشتناک جنگ برای سربازان اسرائیلی

پروفسور یائیر بارحایم[5] - مدیر مرکز ملی استرس‌های روانی و تاب‌آوری[6] در دانشگاه تل‌آویو - به ابعاد ساختاری و احساسی این چالش اشاره کرد. او به مدیا لاین گفت: «ما باید با پیامدهای بسیار دشوار جنگ روبرو شویم. از منظر سلامت روان، بیماران زیادی وجود خواهد داشت و مشکلات مختلفی پیش می‌آید. اما حدس من این است که هنوز شدیدترین پیامدها را ندیده‌ایم.» بارحایم افزود که طولانی‌بودن جنگ، خطرات را افزایش می‌دهد: «اگر حتی پس از پایان خدمت اجباری آزاد نشوی و فوراً دوباره به خدمت فراخوانده شوی و این وضعیت ادامه پیدا کند، فشار زیادی بر فرد وارد خواهد شد.»

باوجود آمارهای ناخوشایند، مقامات ارتش تأکید می‌کنند که مکانیزم‌های ساختاری برای جلوگیری از خودکشی و افزایش تروما و آسیب‌های روانی وجود دارد. هر واحد رزمی یک مسئول سلامت روان دارد که معمولاً روان‌شناس بالینی یا مددکار اجتماعی است و برای شناسایی خطرات و پاسخ سریع آموزش دیده است.

باوجود آمارهای ناخوشایند، مقامات ارتش تأکید می‌کنند که مکانیزم‌های ساختاری برای جلوگیری از خودکشی و افزایش تروما و آسیب‌های روانی وجود دارد. هر واحد رزمی یک مسئول سلامت روان دارد که معمولاً روان‌شناس بالینی یا مددکار اجتماعی است و برای شناسایی خطرات و پاسخ سریع آموزش دیده است. فروختر گفت: «وقتی یک واحد با رویداد جدی مواجه می‌شود، فرمانده و مسئول سلامت روان یک جلسه بازنگری تعدیل شده برگزار می‌کنند.» این روش، مدل قدیمی بازنگری روانی که مضر شناخته شده بود، نیست؛ بلکه نسخه ایمن‌تری است که شامل آموزش روان‌شناسی و دسترسی به درمان می‌شود.

یکی از ابزارهای کلیدی برنامه‌ای به نام «یاعلم» [7] است که هر سرباز پیش از اعزام می‌آموزد. او توضیح داد: «این در واقع یک مداخله ثانویه زودهنگام است؛ مانند یک گازِ فشار ذهنی که هدفش این است سرباز را به حالتی برساند که بتواند با شرایط کنار بیاید و به جای اینکه منجمد شود، دست به مقابله بزند.» با این حال، شبکه حمایتی به طور قابل‌توجهی وقتی سربازان به خانه بازمی‌گردند، ضعیف می‌شود. فروختر گفت: «اگر سربازی در حال درمان باشد، قطعاً مورد پیگیری قرار می‌گیرد. اما اگر هنوز وارد مرحلة درمان نشده باشد، پیگیری نمی‌شود. نمی‌توان همه را تحت پیگیری مداوم قرار داد.»

تنهایی دردناک آدم‌کش‌های صهیونیست

دانیل ایتان[8] - روان‌شناس بالینی و آموزشی که مسئول برنامه‌های حمایت روانی برای نیروهای ذخیره است - محدودیت‌های سیستم را به چشم خود دیده است. او به مدیا لاین گفت: «آنها بدون یونیفرم، بدون فرماندهی، بدون حقوق، بدون نقش مشخص و با سردرگمی عاطفی زیادی به خانه بازمی‌گردند.» برخی از آنها می‌گویند: «من آدم کشتم و صحنه‌های وحشتناکی دیدم. نمی‌خواهم طوری برگردم سر کار که انگار هیچ اتفاقی نیفتاده است.»

این سردرگمی احساسی موضوعی است که شیرا[9] - یک افسر عملیات ذخیره در ارتش اسرائیل و داوطلب در سازمان غیرانتفاعی «بیشویل حییم» [10] که در زمینه پیشگیری از خودکشی و حمایت از خانواده‌های داغ‌دیده فعالیت می‌کند - به خوبی با آن آشناست. او دو سال گذشته را صرف همکاری نزدیک با سربازان ذخیره‌ای کرده که در بحران هستند و هشت سال قبل نیز برادرش را به دلیل خودکشی از دست داده است. او به مدیا لاین گفت: «می‌دانستیم حالش خوب نیست، اما نمی‌دانستیم اینقدر بد است. اگر می‌دانستیم که واقعاً در رنج است، کاری انجام می‌دادیم. این یک خط باریک است؛ همه آدم‌ها لحظات سختی دارند، اما این درد، عمیق‌تر بود.»

او الگوی عاطفی تکراری میان سربازان بازگشته را این‌گونه توصیف کرد: «خستگی، بی‌حسی عاطفی و حس ازدست‌دادن معنا.» شیرا گفت: «تجربة ازدست‌دادن نشاط و کمبود معنا وجود دارد. آنها به خانه می‌آیند و منزوی می‌شوند، نمی‌خواهند با کسی دیدار کنند و در خود فرومی‌روند. در آنها نشانه‌هایی از بی‌حوصلگی، سردرگمی و خستگی دیده می‌شود.» شیرا که دانشجوی مددکاری اجتماعی نیز هست، این نشانه‌ها را علائم کلاسیک افسردگی و افکار خودکشی می‌داند که اغلب نادیده گرفته می‌شوند؛ به‌ویژه وقتی نیروهای ذخیره، دیگر یونیفرم به تن ندارند.

ایتان گفت که روش‌های بوروکراتیک مانند نیاز به جستجوی فعال درمان، باعث ایجاد نقاط کور در مراقبت می‌شود. او افزود: «وزارت بهداشت فقط کسانی را که وارد درمان رسمی می‌شوند، شمارش می‌کند. اما آنهایی که در سکوت رنج می‌کشند، از انگ جامعه می‌ترسند یا خیلی خسته‌اند که دنبال کمک بروند، چه کار کنند؟» فروختر نیز این نگرانی‌ها را تأیید کرد و گفت که خودکشی‌های مرتبط با اختلال استرس پس از سانحه (اختلال روانی ناشی از ضربه روحی) اغلب تنها پس از پایان درگیری‌ها ظاهر می‌شوند. او گفت: «معمولاً متوجه می‌شویم که افراد با تأخیر دست به خودکشی می‌زنند؛ نه در وسط جنگ، بلکه پس از پایان آن.» او به الگوهایی اشاره کرد که پس از جنگ‌های بزرگ قرن بیستم مشاهده شده‌اند. فروختر افزود که سازمان‌هایی مانند «سازمان اقدام جمعی برای تاب‌آوری» اکنون در تلاش‌اند تا افراد در معرض خطر را شناسایی کنند، به‌ویژه در خارج از چارچوب رسمی نظامی. او گفت: «ما سعی داریم جنبه‌های مختلف درمان اختلال استرس پس از سانحه را سازمان‌دهی کنیم، نه در داخل ارتش، بلکه در جاهایی که این شکاف‌ها دیده می‌شود.»

خودکشی‌هایی که جایی ثبت نمی‌شوند

اگرچه گزارش‌های رسانه‌ای از افزایش عددی خودکشی‌ها خبر می‌دهند (حداقل ۱۹ مورد تا نیمه سال ۲۰۲۵ در مقایسه با ۱۴ مورد در کل سال ۲۰۲۳) اما فروختر معتقد است که با درنظرگرفتن نرخ خودکشی به ازای هر ۱۰ هزار نفر، این افزایش چندان چشمگیر نیست. با این حال، این موضوع هیچ‌گاه از شدت نگرانی‌ها و فوریت مشکلات روانی که در میدان عمل حس می‌شود، نمی‌کاهد. دانیل ایتان می‌گوید: «تصور کنید پسرتان پس از دیدن صحنه‌هایی در غزه که هیچ‌کس نباید آن‌ها را ببیند به خانه بازمی‌گردد؛ اما چون از نظر فنی دوباره «شهروند» شده است، ارتش دیگر مسئولیتی در قبال او ندارد و او هنوز هم زیر پوشش سیستم بهداشت قرار نگرفته است.»

مشکل واقعی وقتی شروع می‌شود که به زندگی روزمره بازمی‌گردی و تنها هستی. در طول اعزام، همه با هم هستند و سرنوشت مشترکی وجود دارد؛ اما بعد از آن، هر کس به خانه خود می‌رود و به تنهایی با آن مقابله می‌کند.»

شیرا نیز با این دیدگاه موافق است و می‌گوید: «مشکل واقعی وقتی شروع می‌شود که به زندگی روزمره بازمی‌گردی و تنها هستی. در طول اعزام، همه با هم هستند و سرنوشت مشترکی وجود دارد؛ اما بعد از آن، هر کس به خانه خود می‌رود و به تنهایی با آن مقابله می‌کند.» او افزود که ارتش در بهبود واکنش خود تلاش می‌کند، اما «سال‌ها غفلت را نمی‌توان در چند ماه جبران کرد.» همچنین تأکید کرد که فرماندهان که اغلب خود جزء نیروهای ذخیره هستند نیز دچار مشکل‌اند. «ما همه از زندگی‌های خود بیرون کشیده شده و به یک روال طاقت‌فرسا وارد شده‌ایم که پس از آن پیگیری کافی وجود ندارد.»

فروختر به یک مشکل سیستماتیک بزرگ‌تر نیز اشاره کرد: «اسرائیل به اندازه کافی نیروی متخصص برای پاسخگویی به تقاضای روبه‌رشد سلامت روان ندارد. او گفت: «ما کمتر از هزار روان‌پزشک در اسرائیل داریم که حدود یک‌سوم آنها بالای سن بازنشستگی هستند.» شرایط بدتر هم شده است؛ چون اخیراً انگلستان دوازده روان‌پزشک جوان اسرائیلی را به «بریستول» جذب کرده است. او اعتراف کرد که واقعاً این دوازده نفر را از دست دادیم. آنها کاملاً آموزش‌دیده و دارای مدرک بودند و رفتند.»

با وجود اینکه مسئولان بهداشت ادعا می‌کنند حقوق و مشوق‌ها را بهبود بخشیده‌اند، فروختر از وضع موجود انتقاد کرده و می‌گوید: «تعداد افرادی که وارد دوره تخصصی می‌شوند، افزایش نیافته است؛ بنابراین حل مشکل حتی در آینده هم بهتر از این نخواهد بود. مسائلی که اگر امروز به درستی حل شوند، در عمل حداقل تا ۱۲ سال بعد به نتیجه می‌رسند.»

منبع:

https://themedialine.org/top-stories/israeli-soldiers-suicides-fall-between-the-cracks-just-1000-psychiatrists-struggle-to-fill-the-gap/

/ انتهای پیام /