فیفا در کنار جنایتکاران ایستاد
گروه جامعه و اقتصاد «سدید»؛ «اندی استوری» [۱] - مدرس سابق اقتصاد سیاسی در کالج دانشگاهی «دوبلین» - در مطلبی که وبسایت مجله «jacobin» آن را منتشر کرده است، استدلال میکند که جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶، نهتنها یک رویداد ورزشی، بلکه عرصهای برای آشکارشدن پیوندهای سیاسی، اقتصادی و ایدئولوژیک میان فیفا، دولت ترامپ و رژیم اسرائیل است. به گفته وی، فیفا و بسیاری از باشگاههای بزرگ اروپایی مثل آرسنال، لیورپول، منچسترسیتی و برایتون در «ورزششویی» جنایات اسرائیل در فلسطین مشارکت دارند. به نظر استوری، دولتها باید تیمهای ورزشی رژیم اسرائیل را به طور کامل تحریم کنند.
یک میزبانی ناشایست
جام جهانی فوتبال تاکنون نشان داده است که آمریکا تا چه اندازه میزبان نامناسبی برای این بازی هاست. «عمر آرتان» - برجستهترین داور آفریقا از سومالی - از دریافت ویزا برای ورود به ایالات متحده محروم شد؛ همان اتفاقی که برای رئیس فدراسیون فوتبال فلسطین نیز رخ داد. بازیکنان ایران در مکزیک مستقر شدهاند و تنها در روز برگزاری مسابقات اجازه ورود به آمریکا به آنها داده شد و بلافاصله پس از پایان هر بازی، این کشور را ترک کردند. افزون بر این، به چندین عضو هیئت ایرانی اساساً اجازه ورود داده نشده و سهمیه بلیت هواداران ایران نیز لغو شده است.
فیفا و بسیاری از باشگاههای بزرگ اروپایی مثل آرسنال، لیورپول، منچسترسیتی و برایتون در «ورزششویی» جنایات اسرائیل در فلسطین مشارکت دارند.
یکی از بازیکنان عراق هنگام ورود، هفت ساعت از سوی مأموران اداره مهاجرت آمریکا تحت بازجویی قرار گرفت. بازیکنان ازبکستان، آفریقای جنوبی و سنگال نیز با آزار و تأخیر مواجه شدهاند. همچنین برای شمار زیادی از هواداران مراکشی، بدون ارائه هیچ توضیحی ویزا صادر نشده، درحالیکه نرخ رد درخواست ویزا برای اتباع بسیاری از کشورهای دیگر نیز به طور استثنایی بالاست.
حتی برای کسانی که موفق به دریافت ویزا شدهاند، سپردههای پرهزینه موسوم به «وثیقه ویزا» اغلب، مانع سفر آنها میشود. همه این موارد در کنار قیمتهای گزاف بلیت مسابقات و همچنین گرانفروشی آشکار در حملونقل روز مسابقه و نیز قیمت غذا و نوشیدنی در داخل ورزشگاهها قرار میگیرد. این مسئله بهویژه در ایالات متحده مصداق دارد؛ هرچند مکزیکیها نیز از این بابت خشمگین هستند.
اصطلاح «ورزششویی» [۲] به تلاش باشگاهها و کشورها برای استفاده از ورزش بهمنظور تطهیر و بهبود وجهه خود اشاره دارد. دولت ترامپ برخلاف این روند عمل میکند؛ بهگونهای که نهتنها کوچکترین تلاشی برای تعدیل چهره خود انجام نمیدهد، بلکه با افتخار بیرحمی خود را به نمایش میگذارد.
همانگونه که «دیو برانک» - روزنامهنگار ورزشی اهل آلمان - اشاره کرده است، دونالد ترامپ «نسبت به ایجاد مشروعیت جهانی یا منحرفکردن توجهها از نقض حقوق بشر در داخل کشور بیاعتناست». باوجوداین، او از سوی «جیانی اینفانتینو» - رئیس فیفا - بهعنوان نهاد حاکم بر فوتبال جهان، مورد تملق و ستایش قرار میگیرد. مشهورترین نمونه، زمانی بود که «اینفانتینو» سال گذشته جایزه مضحک «صلح فیفا» را به ترامپ اهدا کرد؛ جایزهای که ظاهراً قرار بود تسلیبخشی برای ناکامی او در کسب جایزه صلح نوبل باشد.
فوتبال در خدمت نسلکشی
حمایت اینفانتینو از ترامپ، شامل تعهد ۷۵ میلیون دلاری فیفا به «هیئت صلح» رئیسجمهور برای «بازسازی» غزه نیز میشود. ظاهراً قرار است این پول صرف حمایت از زیرساختهای فوتبال از جمله ساخت ورزشگاهی ۲۰ هزارنفره بر فراز آوارها و استخوانهای مردم غزه شود. بسیاری از مردم، هیئت ترامپ را ابزاری برای تسهیل پاکسازی قومی فلسطینیان و در عمل، مشروعیتبخشی به نسلکشی اسرائیل میدانند. اینفانتینو با طفرهرفتن از این مسائل اساسی، ترجیح میدهد به نمایشهای نمادین روی آورد؛ از جمله تلاش برای واداشتن رؤسای فدراسیونهای فوتبال اسرائیل و فلسطین به دستدادن با یکدیگر در کنگره اخیر فیفا؛ اقدامی که نماینده فلسطین، قاطعانه آن را نپذیرفت. اکنون او در تلاش است فوتبالیستهای نوجوان فلسطینی را تحتفشار قرار دهد تا در مسابقاتی که قرار است در ماه سپتامبر (شهریور) برگزار شود، مقابل اسرائیل به میدان بروند.
«ایهود باراک» - نخستوزیر پیشین اسرائیل - به دوست نزدیک خود «جفری اپستین» گفته بود که تحریم فوتبال اسرائیل «بیشترین ظرفیت را برای تغییر سرنوشت اسرائیل» دارد.
مشروعیتبخشی فوتبال به اسرائیل، تنها به اینفانتینو و ترامپ محدود نمیشود. ثروتمندترین باشگاههای فوتبال جهان کاملاً مایلاند که روابط عادی تجاری خود را با اسرائیل و حامیان آن حفظ کنند و برخی از آنها حتی کارکنان و هواداران خود را نیز برای تأمین منافع اسرائیل، تحت نظارت و کنترل قرار میدهند.
یکی از نمونهها، باشگاه آرسنال است که بازیکنانش بهتازگی برای نخستینبار در بیست و دو سال گذشته قهرمان لیگ برتر انگلیس شدهاند. مشخص نیست که آیا «مارک بونیک» در جشنهای قهرمانی شرکت کرده است یا نه. «بونیک» که از هواداران قدیمی آرسنال و به مدت ۲۲ سال کارمند این باشگاه بود، در شب کریسمس سال ۲۰۲۴ به دلیل انتشار مطالبی در شبکههای اجتماعی در اعتراض به نسلکشی اسرائیل در غزه، از سمت خود بهعنوان مسئول تجهیزات تیم اخراج شد.
آرسنال اذعان کرد که بونیک، برخلاف ادعاهای فعالان حامی اسرائیل، مرتکب یهودستیزی نشده است؛ فعالان یهودی ضدنژادپرستی نیز با این ارزیابی موافق
بودند و یک تحقیق رسمی نیز او را از هرگونه تخلف، مبرا دانست. با این حال، حکم اخراج او پابرجا ماند و آرسنال مدعی شد که او اعتبار باشگاه را خدشهدار کرده است. بونیک، اکنون به اتهام اخراج غیرقانونی از باشگاه شکایت کرده است. پرونده بونیک یکی از نمونههای متعددی است که در گزارشی از سوی مؤسسه خیریه بریتانیایی «جنگ علیه فقر» با عنوان «کارت قرمز: ورزششویی لیگ برتر انگلیس در قبال جنایات اسرائیل علیه فلسطینیان» برجسته شده است. در این گزارش، از چندین باشگاه نام برده شده و توجه ویژهای به حامیان مالی شرکتهای مختلف باشگاهها و خود لیگ معطوف شده است. این حامیان مالی شامل شرکتهای بزرگ فناوری و مؤسسات خدمات مالی هستند که با اسرائیل تجارت میکنند و در برخی موارد، مستقیماً با ارتش اسرائیل همکاری دارند.
شرکای جرم صهیونیستها
این گزارش، باشگاه لیورپول را که شش تن از حامیان مالی آن، همدست در نسلکشی ارزیابی شدهاند، بهعنوان بدترین متخلف معرفی میکند، اما آرسنال نیز فاصله چندانی با لیورپول ندارد. این باشگاه پیشتر نیز به دلیل قراردادهای اسپانسری با دولتهای روآندا و امارات متحده عربی - که هر دو به سرکوب داخلی و دامنزدن به درگیریها و غارت منابع در خارج از مرزهای خود متهم هستند - با انتقادهایی روبهرو شده بود؛ انتقادهایی که حتی از سوی برخی از هواداران خود باشگاه نیز مطرح شد.
بر پیراهنهای آرسنال شعار «از روآندا دیدن کنید» نقش بسته است، درحالیکه دولت روآندا از گروههای شبهنظامی تروریستی در جمهوری دموکراتیک کنگو حمایت میکند؛ گروههایی که ضمن غارت منابعی همچون «طلا» و «کلتان» و انتقال آنها به روآندا، مرتکب کشتارهای گسترده و خشونتهای جنسی سازمانیافته میشوند. ورزشگاه آرسنال نیز به نام شرکت هواپیمایی «امارات» نامگذاری شده است؛ باوجوداینکه امارات متحده عربی در ازای دریافت طلای غارتشده، پول و سلاح در اختیار نیروهای سودانی قرار میدهد و متهم به ارتکاب جنایات جنگی هولناکی هستند.
حامی مالی جدید تیم آرسنال، شرکت اسرائیلی «دیل» است. مدیران شرکت دیل با انتشار بیانیههایی، حمایت قاطع خود را از ارتش اسرائیل اعلام کردهاند.
هرچند به نظر میرسد روآندا در فصل آینده، دیگر حامی مالی پیراهن آرسنال نخواهد بود، اما این جایگزینی نیز ماهیتی مترقی ندارد. حامی مالی جدید، شرکت اسرائیلی «دیل» است؛ شرکتی فعال در حوزه مدیریت نیروی انسانی و پرداخت حقوق که هماکنون نیز «شریک» منابع انسانی آرسنال به شمار میرود و تبلیغات آن به طور گسترده در سراسر باشگاه دیده میشود. مدیران شرکت دیل با انتشار بیانیههایی حمایت قاطع خود را از ارتش اسرائیل اعلام کردهاند و شخصاً نیز تجهیزات و ملزوماتی را در اختیار نیروهای نظامی قرار دادهاند. شرکت «دیل» در آرسنال، بیشتر از یک هوادار زن که در اکتبر ۲۰۲۵ (مهر ۱۴۰۴) تیشرت فلسطین را پوشیده بود و به همین دلیل از ورودش به ورزشگاه منع شد، مورد استقبال قرار میگیرد. اما شاید در مقایسه با یک هوادار برایتون که به دلیل پوشیدن چنین پیراهنی به مدت پنج سال از حضور در ورزشگاه باشگاهش محروم شد، خوششانس به نظر برسد.
در مقابل، «تامر حمد» - مربی تیمهای پایه برایتون - تصاویری از خود در کنار سربازان اسرائیلی در غزه منتشر کرده و نوشته است: «حیوانات انساننما، انسان نیستند! هیولا هستند! بگذارید با مرگی دردناک بمیرند!» هزار نفر از هواداران برایتون در اعتراض به این اظهارات از باشگاه شکایت کردند، اما برخلاف «مارک بونیک» در آرسنال، او با هیچ مجازاتی مواجه نشد.
آرسنال و برایتون بههیچوجه تنها نمونهها نیستند. منچسترسیتی عملاً در مالکیت امارات متحده عربی قرار دارد و ازاینرو، حتی بیش از دیگران در جنایاتی که امارات در سودان و مناطق دیگر از آنها حمایت میکند، دخیل است. «خالدون المبارک» - رئیس باشگاه منچسترسیتی - به «هیئت صلح برای غزه» ترامپ که پیشتر به آن اشاره شد، پیوسته است. در این هیئت، «محمد بن سلمان» - حاکم عربستان سعودی و رئیس شرکتی که مالکیت عمده باشگاه نیوکاسل یونایتد را در اختیار دارد - نیز در کنار او حضور دارد.
رابطه ایرلند و اسرائیل
از جمله حامیان مالی منچسترسیتی، شرکت طراحی وبسایت «ویکس» است که توسط یکی از اعضای سابق سازمان اطلاعات نظامی اسرائیل تأسیس شده است. این شرکت در پیامهایی داخلی به کارکنان خود از آنها خواسته است که «غربی بودن» را به نمایش بگذارند و بر این نکته تأکید کنند که اسرائیلیها «برخلاف مردم غزه، از نظر ظاهر و سبک زندگی شبیه اروپاییها یا آمریکاییها هستند». ویکس حدود پانصد نفر را در دوبلین - پایتخت ایرلند - استخدام کرده است. یکی از این افراد به نام «کورتنی کری» در اکتبر ۲۰۲۳ پس از آنکه در شبکههای اجتماعی اسرائیل را «دولتی تروریستی» توصیف کرد، از کار اخراج شد.
از جمله حامیان مالی منچسترسیتی، شرکت طراحی وبسایت «ویکس» است که توسط یکی از اعضای سابق سازمان اطلاعات نظامی اسرائیل تأسیس شده است.
ایرلند در مرکز بحثهای کنونی درباره این پرسش قرار دارد که آیا فوتبال باید همچنان به عادیسازی و مشروعیتبخشی به اسرائیل ادامه دهد یا نه؟ قرار است دو مسابقه فوتبال در چارچوب لیگ ملتهای اروپا میان ایرلند و اسرائیل در پاییز امسال برگزار شود. اما موج عظیمی از مخالفتها با برگزاری این مسابقات شکل گرفته است. دولت ایرلند اکنون میگوید که این موضوع به نهادهای فوتبالی مربوط میشود؛ این در حالی است که آنها پیشتر خواستار برگزاری این مسابقات شده بودند. در مقابل، وزیر ورزش این کشور در سال ۲۰۲۲ به تمامی سازمانهای ورزشی ایرلند نامه نوشت و از آنها خواست تحریم روسیه و بلاروس را اجرا کنند؛ بنابراین، ادعای واگذاری تصمیم به نهادهای ورزشی، چندان معتبر به نظر نمیرسد.
فدراسیون فوتبال ایرلند (FAI)، با وجود اعتراض بسیاری از اعضای خود، اصرار دارد که مسابقات با اسرائیل باید برگزار شود، در غیر این صورت، فوتبال ایرلند ممکن است با مجازاتهای مالی و ورزشی روبهرو شود. این فدراسیون در عوض تصمیم گرفته است دیدار «خانگی» که قرار بود در دوبلین برگزار شود را در کشوری ثالث و بدون حضور تماشاگر برگزار کند. تغییر محل برگزاری، تنها بر پیچیدگی مسئله افزوده است. این اقدام، دولت ایرلند را از پاسخگویی معاف میکند؛ زیرا اکنون میتواند ادعا کند که مسابقه خارج از حوزه قضایی آن برگزار میشود؛ همچنین، این تصمیم بیشتر مردم ایرلند را از فرصت برگزاری اعتراضی گسترده در محل مسابقه محروم میسازد. مهمتر از همه اینکه مسابقات، همچنان قرار است برگزار شوند و دولت آپارتاید اسرائیل - که علاوه بر نسلکشی در غزه، حملات فزاینده و مرگبار علیه فلسطینیان در کرانه باختری و مردم لبنان و ایران را نیز در کارنامه خود دارد - همچنان بهعنوان شریکی عادی و مشروع مورد برخورد قرار میگیرد.
فرهنگ نژادپرستی
حمایت از تحریم کامل اسرائیل در عرصه فوتبال، به دلیل وجود رفتارها و گرایشهای نژادپرستانه در فوتبال این دولت، تقویت میشود؛ رفتارهایی که بازتابی از فضای کلی حاکم بر خود اسرائیل است. باشگاه فوتبال «مکابی تلآویو» که از ژوئن ۲۰۲۳ تا ژوئن ۲۰۲۴ (خرداد ۱۴۰۲ تا خرداد ۱۴۰۳) تحت هدایت «رابی کین» - بهترین گلزن تاریخ ایرلند - قرار داشت، هوادارانی دارد که به طور معمول شعار میدهند: «بگذارید ارتش اسرائیل پیروز شود. عربها به جهنم!» «بنیاد هند رجب» مستند کرده است که هواداران مکابی همچنین «طراحیهای پیچیدهای در ورزشگاه خلق میکنند که شامل نشانهای نظامی، شعارهای ملیگرایانه و تصاویر بزرگ سربازان اسرائیل است.»
فدراسیون فوتبال ایرلند، با وجود اعتراض بسیاری از اعضای خود، اصرار دارد که مسابقات باید با حضور اسرائیل برگزار شود و در غیر این صورت، فوتبال ایرلند ممکن است با مجازاتهای مالی و ورزشی روبهرو شود.
در میان این هواداران، گروهی مرکزی و مرتبط با ارتش اسرائیل وجود دارد که در سفرهای خود به دنبال درگیریهای خشونتآمیز هستند؛ از اوباشگری عمومی گرفته تا حمله به فلسطینیان و مسلمانان در آتن و آمستردام در سال ۲۰۲۴. در نوامبر ۲۰۲۳ (آبان ۱۴۰۲) و در دوره حضور «کین» در این باشگاه، به تیم مکابی ویدئویی انگیزشی نشان داده شد که در آن کارکنان باشگاه که همزمان از نیروهای ذخیره ارتش نیز بودند، در حال شلیک موشک به غزه دیده میشدند. اعضای تیم این صحنه را تشویق کردند.
«مکابی تلآویو» نژادپرستترین باشگاه اسرائیل نیست؛ این عنوان به تیم «بیتار اورشلیم» تعلق دارد. بااینحال، اقدامات و نگرشهای باشگاههای اسرائیلی نیز در برابر رویکرد خشونتآمیز و غیرقانونی دولت اسرائیل نسبت به سرزمین و بازیکنان فلسطینی کمرنگ جلوه میکند. دولت اسرائیل به ده باشگاه فوتبال اسرائیلی اجازه داده است در سرزمینهای اشغالی فلسطین که به طور غیرقانونی اشغال شدهاند، فعالیت کنند. از اکتبر ۲۰۲۳، اسرائیل بیشتر تأسیسات ورزشی غزه را تخریب یا نابود کرده و دستکم ۵۶۵ عضو انجمن فوتبالیستهای فلسطینی را به قتل رسانده است.
برای ذکر تنها یک نمونه، «عماد ابوطعیمه» که در رده زیر بیست سال برای فلسطین بازی کرده بود، در سال ۲۰۲۴ به همراه ۹ نفر از اعضای خانوادهاش توسط ارتش اسرائیل کشته شد. در دسامبر ۲۰۲۳ (آذر ۱۴۰۲) نیروهای اسرائیلی ورزشگاه «یرموک» غزه را به اردوگاه بازداشت تبدیل کردند؛ جایی که مردان، زنان و کودکان را وادار کردند تا لباسهای خود را تا حد لباس زیر از تن خارج کنند و درحالیکه چشمانشان بسته بود، نگهداری شوند. برخی از آنان مجبور شدند در برابر دروازهای زانو بزنند که تور آن با پرچم اسرائیل تزیین شده بود. تانکها و بولدوزرهای اسرائیلی بعداً زمین این ورزشگاه را نیز تخریب کردند.
فراتر از یک ژست
منتقدان ممکن است ادعا کنند که تحریم یک مسابقه فوتبال، صرفاً نوعی سیاستورزی نمادین است. اما «ایهود باراک» - نخستوزیر پیشین اسرائیل - به دوست نزدیک خود «جفری اپستین» گفته بود که تحریم فوتبال اسرائیل «بیشترین ظرفیت را برای تغییر سرنوشت اسرائیل» دارد.
از اکتبر ۲۰۲۳، اسرائیل بیشتر تأسیسات ورزشی غزه را تخریب یا نابود کرده و دستکم ۵۶۵ عضو انجمن فوتبالیستهای فلسطینی را به قتل رسانده است.
فعالان در ایرلند همچنین مایلاند که دولت این کشور، اقدامات ملموستری انجام دهد؛ از جمله اجرای واقعی «لایحه سرزمینهای اشغالی» که مدتها وعده آن داده شده و واردات کالاها و خدمات از شهرکهای غیرقانونی اسرائیل را ممنوع میکند. بااینحال، به نظر میرسد نسخهای تضعیفشده از این لایحه که تجارت خدمات را از شمول ممنوعیت خارج میکند، بهزودی به قانون تبدیل شود. آنها همچنین خواهان ممنوعیت عبور تسلیحات ارسالی به اسرائیل از حریم هوایی ایرلند هستند.
حتی زمانی که صاحبان قدرت از انجام مسئولیتهای خود، سر باز میزنند، ژستهای نمادین افراد و جامعه مدنی همچنان اهمیت دارند. هنگامی که بارسلونا آخرین عنوان قهرمانی لیگ فوتبال اسپانیا را به دست آورد، «لامین یامال» - بازیکن هجدهساله و فوقالعاده مستعد این تیم - در جریان رژه جشن قهرمانی با اتوبوس روباز، پرچم فلسطین را به اهتزاز درآورد. این اقدام، خشم دولت اسرائیل را برانگیخت و «اسرائیل کاتس» - وزیر دفاع اسرائیل - مدعی شد که چنین اقدامی به نفرتپراکنی دامن میزند. اگر این حرکت بیاهمیت بود، او به خود زحمت اعتراض نمیداد. تصویری دیواری از یامال بر ساختمانهای آسیبدیده از جنگ در غزه نقش بسته است؛ امری که نشان میدهد همبستگی نمادین او، دیده و قدردانی میشود. امید آن میرود که در جام جهانی نیز شاهد اقدامات مشابهی از سوی فوتبالیستها در حمایت از مسائل مختلف - چه درباره اسرائیل، چه حقوق مهاجران و چه موضوعات دیگر - باشیم؛ اقداماتی که اقتدارگرایی ترامپ و همدستی چاپلوسانه اینفانتینو را به چالش بکشند.
https://jacobin.com/2026/06/fifa-sports-infantino-trump-israel
[1] . Andy Storey
[2] . Sportswashing
/انتهای پیام/
