جامعه زیر آوار هجوم تبلیغات کالاهای خارجی

گروه گفتمان فرهنگ سدید- عماد نجار: شاید دیدن تصاویر رنگی و زیبا بتواند برای مدت کوتاهی چشم نواز باشد، شاید شنیدن یک موسیقی تبلیغاتی بتواند برای مدت ۳۰ ثانیه یک آرامش و یا شادی لحظه‌ای برای ما ایجاد کند، شاید دیدن یک وسیله کاربردی در زندگی و روش تهیه آسان آن بتواند انجام امور را برای ما تسهیل کند، ولی استمرار و فراوانی بیش از اندازه آن در اطراف باعث ایجاد حس مصرف گرایی و گرایش به خرید هر چه بیشتر کالا‌هایی دارد که لازم المصرف نبوده و تنها به دلیل تبلیغ قدرتمندانه مخاطب را ترقیب به تهیه آن می‌کند.

این سیل تبلیغات در تلویزیون، رادیو، بیلبورد، روزنامه‌ها و دیوار‌های شهر، مجلات، تراکت ها، ایستگاه‌های مترو، روی بدنه اتوبوس ها، حاشیه‌ی سایت‌های خبری و حتی کف پیاده رو‌های شهر باعث ایجاد ولع در خرید حتی بدون نیاز شده و باعث واردات بی رویه و خروج و دور ریز کالا و مواد قابل استفاده از چرخه زندگی خواهد شد. لطمه این چرخه ورود و خروج بر اقتصاد خانوار ضربه شدیدتری نسبت به اقتصاد جامعه و کشور وارد خواهد کرد. نتیجه این چرخه در زمانی کوتاه باعث بروز گناه اسراف شده که در دین مبین اسلام بصورت مکرر از آن پرهیز داده شده ایم و مقام معظم رهبری نیز در این باره فرموده اند که: موضوع قناعت را جدی بگیرید، منظورم از قناعت این نیست که دست به نعمت‌های الهی نزنید و از آن‌ها بهره‌مند نشوید. مقصود این است که حد و اندازه نگه دارید، زیاده روی و اسراف نکنید. نعمت‌های الهی را ضایع ننمایید.

در جمهوری اسلامی کسانی هستند که دستشان به نعمت‌های الهی نمی‌رسد، نه به خاطر این که کم داریم، به خاطر اینکه بسیاری به خودشان حق می‌دهند که نعمت‌های الهی را بی حساب و کتاب مصرف کنند، بی اندازه مصرف کنند، هیچ ملاحظه‌ای نکنند، هیچ حدی نگه ندارند و حتی نعمت‌های الهی را ضایع کنند. چقدر نان ضایع می‌شود، چقدر غذای طبخ شده ضایع می‌شود، چقدر میوه مصرف نشده ضایع می‌شود و از خانه‌ها بیرون ریخته می‌شود. چقدر لباس زیادتر از اندازه لازم خریداری می‌شود و در خانه‌ها و صندوق‌ها می‌ماند برای این که یک بار در مراسمی پوشیده شود. این‌ها اسراف است. می‌خواهم این مطلب را ملت عزیزمان بدانند که اسراف، فعل حرام است، گناه است، خلاف شرع است. آنجایی که اسراف باشد و اسرافِ مال و اسراف نعمت‌های الهی انجام گیرد، تضییع و تلف کردن نعمت است.

در این شرایطی که برخی از خانوار‌ها برای معیشت و هزینه‌های روزمره خود با بحران اقتصادی دست به گریبان هستند تبلیغات مواد غذایی لوکس و لوازم خانگی لاکچری با سیستم‌های زندگی غربی میتواند شرایط را برای انحراف و انحطاط جامعه فراهم سازد.

طبق آمار تهیه شده در این موضوع، یک خانوار شهری در تهران به طور متوسط سالانه ۱۳ میلیون تومان خرج کالا‌های مصرفی می‌کند و از این مقدار ۱۰ میلیون تومان خرج ‏کالا‌های غیر خوراکی و مصرفی می‌شود. ‏

در دورانی که با تاکیدات مقام معظم رهبری بر اقتصاد مقاومتی همراه است، سالانه مبلغ ۲۶ میلیارد تومان فقط در شهر تهران برای کالا‌های مصرفی هزینه می‌شود در حالی که اگر این مبلغ هزینه صرف پس انداز و ‏سرمایه‌گذاری شود کمک فراوانی به توسعه کشور خواهد کرد. ‏

ترویج فرهنگ مصرف گرایی در دوران طاغوت و از دوره پهلوی در ۸۰ سال پیش آغاز شد که این رخداد منحوس اقتصادی به دلیل افزایش تولید نفت و پس از بالارفتن درآمد نفتی کشور رخ داد. استعمارگران غربی برای جلوگیری از رشد اقتصادی و جلوگیری از صنعتی شدن ایران اقدام به سرازیر کردن سیل کالا‌های خارجی به کشور کردند که در مقابل تمامی درآمد نفتی این کشور به تاراج میرفت.

جامعه مصرف گرا دچار یک بیماری مهلک شده که همانند یک معتاد به خرید اعتیاد داشته و دائما در انتظار بروز و پیدایش یک محصول جدید و متفاوت است که با محصول قبلی تعویض کرده و کالای جدید را جایگزین کند. این اقدام نه تنها جامعه را دچار بحران اقتصادی می‌کند بلکه نوعی وابستگی صنعتی و حتی روحی برای واردات به کالا‌های غربی نیز ایجاد کرده است.

مسائلی که باعث بروز مصرف گرایی هستند را می‌توان به موارد زیر دسته بندی کرد:

۱-ایجاد شرایط متفاوت ظاهری با دیگران
۲-بروز و نمایش خود در سطح جامعه و در بین اطرافیان
۳-مدگرایی
۴-تبلیغ بیش از اندازه کالا که باعث ایجاد نیاز کاذب می‌شود.
۵-وفور و در دسترس بودن انواع کالا‌های متفاوت در بازار
۶-عدم جلوگیری از واردات و هجوم کالا‌های خارجی و تبلیغ آن‌ها
۷-وجود توان خرید برای بخشی از جامعه که خود باعث نوعی تبلیغ و ایجاد فرهنگ مصرف خواهد شد.
۸-الگو برداری از فرهنگ سینمایی و نمایشی غربی

معایب و مضرات مصرف گرایی و رشد این فرهنگ را میتوان بطور کلی به شرح زیر عنوان نمود:

کند کردن چرخ تولید و بروز بیکاری در جامعه که در پی آن عواقب فرهنگی اقتصادی و اخلاقی متعددی را به دنبال خواهد داشت. از سوی دیگر مصرف گرایی به دلیل جایگزین کردن کالای جدید با کالای قدیمی به میزان قابل توجهی تولید زباله صنعتی و الکترونیک و غیر قابل بازیافت داشته که این مهم دلیل مهمی برای بروز انواع بیماری‌های خطرناک و سعب العلاج خواهد بود. اختلاف توان خرید در جامعه و عدم تطابق وضعیت معیشت در بین اقشار مختلف باعث بروز اختلاف شدید طبقاتی و مجددا بروز مشکلات اجتماعی و اخلاقی خواهد شد که گا‌ها برای جبران این اختلاف افراد اقدام به کسب درآمد از طرق ناصحیح و نامتعارف می‌کنند. همچنین مصرف گرایی باعث ترویج فرهنگ مال اندوزی و ثروت اندوزی در تمامی سطوح جامعه خواهد شد بطوری که فرد ثروتمند و متمکن با سبک زندگی خود برای دیگر افراد جامعه یک وجه تمایز و خود برتر بینی ایجاد کرده و خود را در انجام بسیاری از رفتار‌های اجتماعی محق میداند.
در مسیر اصلاح و ایجاد زیر ساخت برای جلوگیری از فرهنگ مصرف گرایی نگارنده معتقد است که می‌بایست در اولین گام بر روی آموزش اولین رکن تربیتی، یعنی خانواده از طرق آگاهی بخشی و تبلیغات اقدام شود. خانواده به عنوان مهمترین بخش تربیتی در جامعه بار سنگین ایجاد زیر ساخت تربیتی را بردوش دارد و پدران و مادران بهترین الگوی رفتاری فرزندان خواهند بود.

در بخش دوم ترویج فرهنگ قناعت و اخلاق اسلامی در جامعه است. با استفاده از کلام حق در قرآن کریم و همچنین سیره پیامبران و معصومین در راستای بسط این روش‌های اجتماعی و اقتصادی فعالیت داشت.

سوم اینکه بطور جدی و علنی با مظاهر و نماد‌ها و افرادی که در نمایش فرهنگ مصرف گرایی مبلغ هستند برخورد شده و اینگونه تعاریف از تمامی سطوح (مخصوصا مقامات و وابستگان حاکمیتی) حذف شود.

چهارم نیز حمایت همه جانبه از تولید داخلی با استفاده از بسته‌های حمایتی اقتصادی، تبلیغی، فرهنگی و اجتماعی در راستای مبارزه با فرهنگ اسراف، مصرف گرایی و وابستگی به فرهنگ اقتصادی بیگانه.

پنجم هم تمامی ارگان‌ها و سازمان‌های حاضر در عرصه مبارزه با قاچاق کالا می‌بایست در حوزه جلوگیری از واردات بی رویه انواع محصولات خارجی وارد عمل شده و بطور قاطعانه با خاطیان برخورد شود. در این خصوص ممانعت واردات کامل محصولاتی که در داخل کشور تولید می‌شود امری غیر قابل چشم پوشی است.

ششم، دستور رسمی و موکد و همراه با نظارت برای استفاده تمامی ارگان ها، سازمانها، وزارتخانه و تمامی موسسات حکومتی برای استفاده از محصولات تولید داخل در راستای حمایت از تولید ملی و پرورش اقتصاد مقاومتی در کشور، صادر شود.

مباحث مطروحه در بالا رد موضوع مصرف داخلی نبوده و نگارنده از حرکت چرخ صنعت توسط افزایش توان خرید آگاه است و هدف از نگارش تنها ایجاد الگوی صحیح مصرف، جلوگیری از فرهنگ اسراف و تجدد طلبی و ایجاد الگوی مصرف اسلامی در جهت رونق اقتصادی در سطح کشور است.