علل افزایش مصرف دخانیات در بین جوانان چیست؟/ سالانه ۱۱ هزار میلیارد تومان از پول مردم دود می‌شود/ تجربه ۴۰ درصدی دختران در مصرف قلیان
به گزارش فرهنگ سدید؛ امروزه صنایع دخانیات در ایران به هر شیوه ای به دنبال به دست آوردن سود سرشار برای شرکت های خود هستند و هر گونه اقدامی که برای مبارزه با این صنایع صورت گیرد آن ها اقدامات جدیدی را در دستور کار خود قرار می دهند. هنگامی که برنامه های پیشگیری از استعمال دخانیات در سطح کشور را می بینند که درخصوص مصرف سیگار اقدامات بازدارنده و آگاهی بخشی انجام می دهد به تبلیغات و عرضه جهت مصرف قلیان روی می آورند. درخصوص سیگار، اقدامات پیشگیری از مصرف انجام می شود بنابراین روی به تبلیغات و عرضه قلیان آوردند و زمانی که این شرکت ها مشاهده می کنند، در زمینه پیشگیری از مصرف قلیان نیز برنامه هایی تدوین می شود، نوع جویدنی و آدامس مواد دخانی را وارد بازار می کنند و با هر ترفندی به دنبال نگه داشتن بازار خود و کشاندن جوانان به دام مواد دخانی هستند.
آمارهای[1] موجود نشان می دهند که سن مصرف دخانیات و قلیان در کشور به سیزده سال رسیده است و متأسفانه در میان دختران به شدت افزایش یافته است. طبق آمارهای ارائه شده 40 درصد دانشجویان و دانش آموزان دختر دبیرستانی و دانشجو تجربه مصرف قلیان دارند که این رقم در پسرها به 55 درصد می رسد. باید توجه داشت که این افراد معتاد نیستند اما یک زنگ خطر جدی است و این مسئله بحران مهمی است که منجر به آسیب های اجتماعی بسیاری در آینده می شود.
متأسفانه تفریح این روزهای بسیاری از جوانان ایرانی صدای قل‌قل قلیان و بازی با دودهای غلیظی است که هر کدام طعم و بوی خاصی دارند. طعم و بوهای مختلف و میوه ایی كه به صورت خانوادگی مصرف می شود و به راحتی دختران و پسران جوان در كنار خانواده، پدران و همسرانشان این ماده خطرناك و سمی را دود می كنند. بر اساس رأی دیوان عدالت اداری، ورود و تولید طعم های مختلف قلیان در كشور ممنوع است ولی در حال حاضر انواع طعم های مختلف در بازار موجود است و این طعم ها همراه تركیبات روان گردان عرضه می شود و متأسفانه نظارتی در این زمینه وجود ندارد.
باید به این حقیقت تلخ اذعان داشت که کشیدن قلیان به تفریحی برای دختران و پسران در کنار خانواده هایشان در پارک‌ها و اماکن عمومی بدل شده است. قلیان‌کشی که می تواند دروازه‌ای برای ورود بسیاری از جوانان به دنیای دخانیات و مصرف دیگر مواد مخدر باشد. آمارها گویای این نکته هستند که 15 تا 20 درصد مصرف كنندگان قلیان در دام اعتیاد به مواد مخدر و سیگار می افتند. پس قلیان ابزار تفریح نیست و مصرف آن حتی در هفته یكبار، معادل سه تا چهار پاكت سیگار است.
در حالی که مصرف سیگار مردانه است و بین پسران و مردان بیشتر دیده می‌شود، مصرف قلیان در بین مردان و زنان برابر شده و جنسیت تأثیری بر افزایش و کاهش مصرف نداشته و برای هر دو جنس برابر است. در گذشته 20 درصد آقایان و 2 درصد خانم‌ها سیگار می‌کشیدند که طبق آخرین آمار این رقم به 24 درصد مردان و 2.4 درصد زنان رسیده است که رشد چشم گیری را نشان می دهد اما طی ۱۰ سال گذشته، میزان مصرف قلیان در بین دختران و زنان ۱۰ برابر شده است یعنی از سال ۲۰۱۰ تاکنون که در اواخر سال ۲۰۱۹ به سر می‌بریم، در ایران این رقم ۱۰ برابر افزایش پیدا کرده است. شایان ذکر است که به علت فرهنگ و سنت در شهرهای جنوبی مصرف قلیان در بین زنان بیشتر از مردان است و مطابق آمار ۳۵ تا ۴۰ درصد دانشجویان و ۲۰ تا ۲۵ درصد دانش‌آموزان دبیرستانی، قلیان مصرف می‌کنند و این نسبت در بین دختران و پسران برابر است.
در گزارشی که از دبیرکل جمعیت مبارزه با دخانیات منتشر شده آمده است: مطالعه‌ای بر روی دانش آموزان ورودی دانشکده‌های پزشکی صورت گرفت که نشان داد در سال اول ورود این دانشجویان ۲,۵ درصد دختران و ۴ تا ۶ درصد دانشجویان پسر دخانیات مصرف می‌کنند اما نکته تأسف‌انگیز این است که پس از ۷ سال و در حالی که همه این دانشجویان در دروس خود با مضرات و ضررهای دخانیات آشنا می‌شوند، این آمار افزایش‌یافته است. بر اساس آن بیش از ۲۲ درصد دانشجویان پسر سال آخر و ۱۷ درصد دانشجویان دختر دخانیات و قلیان مصرف می‌کنند.
لازم به ذکر است فقط دانشجویان سفیدپوش رشته پزشکی نیستند که هنگام فارغ التحصیلی افیــون زده از محیط دانشــگاهی خداحافظی می کنند بلکه دانشجویان زیادی در رشته های مختلــف در این محیط به اعتیاد آلوده شــده یا اعتیادشــان تشدید شده اســت اما اعتیاد دانشجویان پزشــکی به هر نوع ماده دخانی و مخدر از آن حیث قابل توجه است که قرار است ایــن خانم و آقای دکترها در آینده بخشــی از وظایف شان درمان یا هشــدار در زمینه ویرانگر بودن مــواد مخدر و انواع روانگردان ها باشــد.
نکات قابل توجه
- در حالی که برای تأمین دارو با مشکل مواجه هستیم و اجناس مورد نیاز کشور در 10 گروه کالایی به منظور تخصیص ارز 4200 تومانی اولویت بندی شده است، سیگار در ردیف پنجمین اولویت دولت قرار گرفته است.
- در 2 سال گذشته 32 میلیون دلار سیگار آمریکایی وارد ایران شده است. این واردات در صورتی انجام پذیرفته که هر شرکت و یا کشوری بیش از 5 میلیون دلار با ایران مبادله داشته باشد، توسط امریکا تحریم می‌شود و جالب تر این که تنها کالایی که در 40 سال گذشته ایران نسبت آن تحریم نبوده و واردات آن به صورت گسترده انجام می پذیرفته، سیگار بوده است.
- بزرگترین شرکت تولید سیگار در جهان یک شرکت اسرائیلی است که سال‌ها تلاش بسیار زیادی برای تأسیس نمایندگی در ایران کرد اما این شرکت در سال 1397 سیگار برند «فیلیپ موریس» که برند معروف سیگار اسرائیلی است در ایران شعبه زده است.
- گزارش وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی نشان می دهد، در كشور سالانه ۵۰ تا ۵۵ هزار نفر به علت استعمال دخانیات جان خود را از دست می‌دهند و حدود 14 درصد از افراد بالای ۱۵ سال در كشور، سیگار و دخانیات مصرف می‌كنند.
- هر سال ۵۰۰ هزار نفر (معادل ۵ درصد تعداد افراد بستری) در بیمارستان‌های كشور بر اثر استعمال دخانیات بستری می‌شوند و سالانه ۱۰ تا ۱۱ هزار میلیارد تومان از پول مردم كشور، دود می‌شود.
- در پنج سال گذشته شیوع استعمال دخانیات در كشور از ۱۴.۰۹ به ۱۴.۰۱۳ درصد رسیده است كه افرایش زیادی نیست البته شیوع مصرف روزانه سیگار از ۱۰.۹ به ۱۰.۱ درصد كاهش یافته است یعنی در مقایسه با گذشته ۵۰۰ هزار نفر روزانه كمتر سیگار می كشند اما این در حالی است که در پنج سال گذشته، ۴۸۰ هزار نفر به جمعیت استعمال كنندگان قلیان اضافه شده و یك بار مصرف قلیان، معادل استعمال ۱۰۰ تا ۲۰۰ نخ سیگار است.
- بر اساس پیشنهاد سازمان بهداشت جهانی و بانک جهانی باید حداقل 70درصد قیمت پاکت سیگار مالیات باشد که در کشور ما این رقم به 20 درصد هم نمی رسد.
- بزرگترین تهدید کننده توسعه کشورهای جهان سوم از نظر بانک جهانی دخانیات است.کشورهای پیشرفته بیشترین ممنوعیت و محدودیت را برای استعمال دخانیات در نظر گرفته اند و بازار فروش محصولات خود را به سمت کشورهای در حال توسعه کشاندند.
عوامل گرایش جوانان بخصوص دختران و زنان به قلیان
عوامل متعددی در گرایش دختران و زنان به قلیان نقش دارد.
- یکی از عوامل، تفریح و احساس لذت و شادمانی است. نبود امکانات تفریحی و سرگرمی مناسب و ارزان سبب می‌شود، فرد اوقات فراغت خود را این‌گونه سپری کند. هر چند که بسیاری از آنان از مضرات کشیدن قلیان آگاهند ولی فقط به علت نداشتن تفریح و سرگرمی تا ساعاتی را با دوستان خود خوش بگذرانند و لذت ببرند اقدام به مصرف قلیان می کنند.
- اما شاید مهمترین علت گرایش زنان به قلیان را بتوانم حس برابری با مردها، جلب‌توجه به‌خصوص برای جنس مخالف یا خودی نشان دادن و خودنمایی کردن برای اثبات اینکه بزرگ شده‌اند. با کمال تأسف باید بیان داشت که تصور آنها این گونه است که با کشیدن قلیان در مکان‌های عمومی از محدودیت‌های زنانه عبور کرده و احساس غرور و بزرگی می کنند.
- چون نگرش منفی نسبت به سیگار کشیدن برای دختران در جامعه وجود دارد یکی از باورهای آنان این است که چون قلیان قدمت زیادی دارد، تاریخی و سنتی است و هیچ وقت در تاریخ ایران برای زنان ممنوعیت نداشته است بنابراین برای خانواده و اجتماع قابل پذیرش است که یک زن بتواند به آسانی در اماکن عمومی قلیان بکشد.
- یکی از عوامل، خود خانواده هایی هستند که در آنها قلیان مصرف می شود. مصرف قلیان بصورت خانوادگی و در حالی که دختران و پسران جوان در كنار خانواده، پدران و همسران شان اقدام به بازی کردن با دود آن در فضا می کنند، قبح آن در نظر اعضاء خانواده از بین می رود.
- دسترسی آسان و ارزان و نبود نگرش منفی مصرف قلیان توسط زنان نسبت به سایر مواد دخانی دیگر، سبب شده با تمام محدودیت‌ها و غدغن‌کردن سرویس قلیان به بانوان در سفره‌خانه‌ها و کافی‌شاپ‌ها، فقط کافی است عصرها به‌خصوص روزهای پنج‌شنبه و جمعه سری به فرحزاد، دربند، درکه و کن بزنیم تا شاهد دخترانی باشیم که به همراه دوستان و یا حتی خانواده، پای قلیان نشسته‌اند و چنان پک می‌زنند که گویی سال‌هاست تجربه این کار را دارند.
- یادگیری، فشار و تشویق همسالان، بی‌تفاوتی خانواده نسبت به رفتارهای دختران نسبت به مصرف قلیان، مشکلات ارتباطی والدین- دختران و خلأ عاطفی و اجتماعی و را می توان از عوامل مهم مقبولیت قلیان برای زنان در جامعه ایرانی دانست پس می توان گفت قلیان تفریحی است ارزان که اثرات آن برای فرد در آینده گران تمام می شود.
با وجود این که این روزها کمتر کسی است که از مضرات قلیان بی‌اطلاع باشد به‌خصوص برای خانم‌ها با توجه به مشکلاتی که برای باروری و ... به‌وجود می‌آورد، و تبلیغات و ممنوع کردن قلیان کشیدن، نه تنها موفق به کم‌‌کردن تعداد افرادی که گرایش به استعمال قلیان دارند، نشده بلکه آمارها نشان می‌دهد تعداد دخترانی که قلیان می‌کشند، ۱۰ درصد هم افزایش داشته است؛ این بدان معناست که با طرح‌ها و روش‌های پیشگیری، موفقیتی حاصل نشده و باید چاره‌ای اندیشید.
--------------------------------------
[1] - آمارها بر اساس مصاحبه های خبرگزاری ها با آقای دکتر محمدرضا مسجدی مدیر کل جمعیت مبارزه با دخانیات طی سالهای 1397 و 1398 تنظیم شده است.
