سرکوب دیجیتال

گروه جامعه و اقتصاد «سدید»؛ سایت «Advox» - زیرمجموعه‌ای از پروژه بین‌المللی Global Voices - پلتفرمی است که بر رصد و گزارش موارد نقض آزادی بیان دیجیتال، سانسور اینترنتی و سرکوب فعالان آنلاین تمرکز دارد. این وب‌سایت با هدف حمایت از حقوق کاربران اینترنت، روزنامه‌نگاران مستقل و کنشگران مدنی در سراسر جهان فعالیت می‌کند و تلاش دارد با انتشار گزارش‌های تحلیلی، توجه جهانی را به تهدیدهای فزاینده علیه آزادی‌های دیجیتال جلب کند. گزارشی که در ادامه می‌آید، در تاریخ ۱۲ مه ۲۰۲۵ در این پلتفرم منتشر شده و به بررسی ابعاد سانسور سیستماتیک محتوای فلسطینی در شبکه‌های اجتماعی در جریان جنگ غزه در سال ۲۰۲۴ می‌پردازد.

سانسور در خدمت ظلم

با شدت‌گرفتن جنگ اسرائیل علیه غزه در سال ۲۰۲۴، سرکوب دیجیتال صدای فلسطینیان نیز ابعاد تازه‌ای به خود گرفت. گزارش جدیدی از سازمان حقوق دیجیتال فلسطینی به نام «صدی سوشال» [1]، تصویری نگران‌کننده از نقش پلتفرم‌های بزرگ رسانه‌های اجتماعی - از اینستاگرام گرفته تا تیک‌تاک - در سانسور روایت‌های فلسطینی ارائه می‌دهد.

شاخص حقوق دیجیتال ۲۰۲۴ که در ماه آوریل منتشر شد، بیش از ۲۵ هزار مورد نقض حقوق دیجیتال فلسطینیان را در پلتفرم‌های اصلی ثبت کرده است. این موارد شامل حذف محتوا، محدودسازی الگوریتمی[2]، تعلیق حساب‌ها و سایر اشکال سرکوب دیجیتال بوده است. این موج سانسور درست در زمانی اتفاق افتاده که فلسطینیان با وضعیتی روبه‌رو هستند که «دیوان بین‌المللی دادگستری» آن را محتمل‌ترین مصداق نسل‌کشی توصیف کرده است؛ درست زمانی که نیاز به ثبت و انتشار جنایات جنگی بیشتر از هر وقت دیگر احساس می‌شود.

پلتفرم‌هایی در خدمت سرکوب

بر پایه داده‌های صدی سوشال، روند تعدیل محتوا به طور نامتناسبی کاربران فلسطینی را هدف قرار داده است. بیشترین موارد نقض در اینستاگرام (۳۱%)، تیک‌تاک (۲۷%)، فیس‌بوک (۲۴%) و ایکس (توییتر سابق) (۱۲%) رخ داده‌اند. یوتیوب، ساندکلود و سایر پلتفرم‌ها سهم باقی‌مانده را داشته‌اند.

موارد متعددی ثبت شده‌اند که در آن‌ها پست‌های کاربران فلسطینی حذف شده یا حساب‌هایشان محدود شده است؛ مخصوصاً پست‌های حاوی تصاویری از غزه، مطالب مرتبط با عزاداری شهدا یا همبستگی سیاسی. در برخی موارد، کاربران به کلی از حساب‌های خود اخراج شده‌اند. این گزارش تأکید دارد که این اقدامات، تأثیر عمیقی بر آزادی بیان - به‌ویژه در مناطق جنگی - دارد.

روزنامه‌نگاران، هدف اصلی سرکوب

یکی از نگران‌کننده‌ترین یافته‌های این گزارش، این است که ۲۹ درصد از نقض‌ها مستقیماً روزنامه‌نگاران و نهادهای رسانه‌ای را هدف قرار داده‌اند. همچنین ۲۰ درصد از قربانیان زنانی بوده‌اند که در روزنامه‌ها فعالیت می‌کردند. موارد نقض شامل حذف پست‌ها، محدودیت در دیده‌شدن و حتی مسدودسازی دائمی - اغلب بدون هیچ‌گونه هشدار یا توجیه شفاف - بوده است. این محدودسازی‌ها دسترسی عمومی به اطلاعات خط مقدم را به‌شدت مختل کرده است.

این گزارش همچنین تأکید می‌کند که سانسور فقط به تصاویر کشتار محدود نبوده، بلکه محتوای مربوط به ترور «اسماعیل هنیه» در تهران را نیز شامل شده است. حتی در مواردی که هیچ مضمون سیاسی یا بزرگداشت خاصی وجود نداشته نیز همین روند وجود داشته است. همچنین شعارهای اعتراضی نظیر «مرگ بر اسرائیل» [3] یا «مرگ بر آمریکا» [4] نیز سانسور شده‌اند؛ موضوعی که به طور مستقیم، اصول بنیادین آزادی رسانه‌ها را نقض می‌کند.

تشویق به خشونت بدون کنترل رها شده است

درحالی‌که محتوای فلسطینیان به‌سرعت سانسور می‌شود، گزارش «صدی سوشال» نشان می‌دهد که انتشار نفرت‌پراکنی و تحریک علیه فلسطینیان به طور گسترده بدون کنترل رها شده است. در سال ۲۰۲۴، بیش از ۸۷ هزار مورد تحریک دیجیتال علیه فلسطینیان ثبت شده که بخش عمده آن توسط حساب‌های رسمی اسرائیلی منتشر شده‌اند. بیشترین حجم این محتوا در تلگرام (۴۱%) و ایکس (۳۵%) منتشر شده و پلتفرم‌های متا نیز ۱۵% از این موارد را دربرگرفته‌اند.

مطالب منتشرشده شامل دعوت مستقیم به قتل فلسطینیان، کوچ اجباری آنان و درخواست‌های غیرانسانی از جمله فراخوان‌های صریح به نسل‌کشی بوده است. بسیاری از این محتواها از سوی مقامات رسمی، نظامیان و اینفلوئنسرهای اسرائیلی منتشر شده‌اند.

این گزارش تأکید می‌کند که این تحریکات، بازتابی از سیاست‌های رسمی دولت اسرائیل است که از نفرت‌پراکنی به‌عنوان ابزاری برای کسب مزیت سیاسی و نظامی و جهت‌دهی به افکار عمومی جهانی استفاده می‌کند. صدی سوشال ۵۱ روایت ضد فلسطینی جدید را شناسایی کرده که با هدف مشروع جلوه‌دادن حملات اسرائیل علیه غزه، کرانه باختری، حامیان فلسطین و حتی نهادهای امدادرسان بین‌المللی ساخته و پخش شده‌اند.

اکثریتی که صدایشان خاموش شده است

«صدی سوشال» در بخشی از تحقیق خود یک نظرسنجی عمومی میان کاربران فلسطینی داخل و خارج از سرزمین‌های اشغالی انجام داده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اکثریت کاربران، تجربة سانسور در هنگام انتشار مطالب درباره غزه را داشته‌اند. فیس‌بوک (۶۸.۴%) و اینستاگرام (۶۵.۸%) بیشترین گزارش‌های سانسور را دریافت کرده‌اند، و پس از آن تیک‌تاک (۳۶.۲%) و ایکس (۱۴.۵%) قرار دارند.

مطالبی که بیشتر از همه باعث سانسور می‌شدند، عبارت‌اند از:

- پست درباره شهدا (۸۶.۸%)

- تجاوزات نظامی اسرائیل (۶۰.۵%)

-ابراز همبستگی با فلسطین (۵۳.۳%)

-  مطالب مربوط به گروه‌های مقاومت (۵۱.۳%)

-موضوعات مربوط به اسرا و بازداشت‌شدگان (۴۵.۴%)

-کمپین‌های بایکوت (۳۲.۹%)

پیامدهای جهانی

این آمارها صحت آنچه فلسطینیان سال‌ها مطرح می‌کردند را تأیید می‌کند: پلتفرم‌های اجتماعی به‌صورت سیستماتیک بیان سیاسی فلسطینیان را محدود می‌کنند؛ حتی زمانی که این بیان در قالب مستندسازی نقض حقوق بشر یا مقاومت مدنی مطرح شود. جالب آن که شمار قابل‌توجهی از کاربران خارج از فلسطین نیز تجربه سانسور داشته‌اند که نشان می‌دهد این سرکوب دیجیتال به یک منطقه جغرافیایی خاص محدود نیست.

گزارش صدی سوشال از سازمان‌های بین‌المللی مدنی خواسته است تا بر شرکت‌های فناوری و سیاست‌گذاران فشار بیاورند؛ چرا که حقوق دیجیتال نیز بخشی جدایی‌ناپذیر از حقوق بشر - به‌ویژه در شرایط جنگ و اشغال - است.

نتیجه‌گیری

شاخص حقوق دیجیتال صدی سوشال، یادآور می‌شود که پلتفرم‌های دیجیتال بی‌طرف نیستند. در بستر خشونت استعمارگرانه و جنگ نامتقارن، الگوریتم‌ها، ابزارهای گزارش‌دهی و سیاست‌های تعدیل محتوا خود به سلاحی در متن درگیری تبدیل شده‌اند. برای فلسطینیان، رسانه‌های اجتماعی نه‌تنها ابزار بیان، بلکه تکیه‌گاه بقا و مقاومت، جایی برای عزاداری، اعتراض و دیده‌شدن هستند. اما همان‌طور که این گزارش نشان می‌دهد، حتی این فضاها نیز روزبه‌روز محدودتر می‌شوند.

منبع:

https://advox.globalvoices.org/2025/05/12/digital-erasure-how-social-media-platforms-are-silencing-palestinians-in-2024/