چین برای حل معضل آلودگی هوا چه کرد؟
گروه جامعه و اقتصاد «سدید»؛ تجربه چین - بهویژه پکن در دهه گذشته - نشان میدهد که حتی شدیدترین بحرانهای آلودگی هوا نیز با اراده سیاسی قوی و اجرای اقدامات فوری، سختگیرانه و در مقیاسی وسیع قابلمهار هستند. این کشور با بهکارگیری مجموعهای هماهنگ از سیاستها در حوزههای حملونقل، صنعت، انرژی، پایش و نظارت، مشوقهای اقتصادی و همکاری منطقهای توانست سطح آلودگی را به طور قابلتوجهی کاهش دهد و از شرایطی بحرانی عبور کند. در این مقاله، ۱۰ اقدام مهمی را مرور میکنیم که دولت چین برای کنترل و کاهش بحران آلودگی هوا انجام داد و نتایج ملموسی به همراه داشت. این مطلب برگرفته از گزارشی است که در سایت ED Times در تاریخ ۱۸ دسامبر ۲۰۲۵ منتشر شده است.
۱۰ اقدام مؤثر برای کاهش آلودگی هوا
وضعیت کنونی دهلینو یادآور پکن - پایتخت چین - در اوایل دهه ۲۰۱۰ است؛ زمانی که این شهر با بدترین بحران آلودگی هوای خود روبهرو بود؛ بهطوریکه دود به سطحی موسوم به «آخرالزمان هوایی» [1] رسید و غلظت ذرات معلقِ ۲.۵ میکرومتر از ۵۰۰ میکروگرم بر مترمکعب فراتر رفت؛ رقمی بیش از ۵۰ برابر حد استاندارد سالانه سازمان بهداشت جهانی که ۱۰ میکروگرم بر مترمکعب است. دهلی در سالهای اخیر با برخی از شدیدترین بحرانهای آلودگی هوا در تاریخ معاصر دستوپنجه نرم کرده است؛ بهگونهای که شاخص کیفیت هوا در مناطق مختلف از مرز ۴۰۰ عبور کرده است. برای کسانی که با این موضوع آشنایی ندارند، باید گفت که شاخص کیفیت هوا، معیاری است که نشان میدهد کیفیت هوای یک مکان تا چه حد مطلوب است. امتیاز ۰ تا ۵۰ در دسته «خوب»، ۵۱ تا ۱۰۰ «قابلقبول»، ۱۰۱ تا ۲۰۰ «متوسط»، ۲۰۱ تا ۳۰۰ «نامطلوب»، ۳۰۱ تا ۴۰۰ «بسیار نامطلوب» و ۴۰۱ تا ۵۰۰ در دسته «وخیم» قرار میگیرد. بر اساس گزارشها، چین اکنون موفق شده است وضعیت را تحت کنترل درآورد و سطح آلودگی را کاهش دهد. در اینجا ۱۰ اقدامی را بررسی میکنیم که دولت چین انجام داد و به کاهش بحران آلودگی این کشور کمک کرد.
چین چگونه توانست آلودگی خود را کنترل کند؟
۱. کنترل انتشار آلایندههای وسایل نقلیه
یو جینگ[2] - سخنگوی سفارت چین در هند - در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر) برخی از اقداماتی را که پکن برای بهبود کیفیت هوا انجام داده است، فهرست کرد.
نخستین اقدام چین که جینگ به آن اشاره کرد، به حوزه حملونقل و کنترل وسایل نقلیه مربوط میشد. او نوشت: «اجرای مقررات فوق سختگیرانه مانند چاینا ۶ اِنآی[3] (همتراز با یورو ۶)؛ خروج تدریجی خودروهای قدیمی و پرآلاینده از رده استفاده؛ مهار رشد تعداد خودروها از طریق قرعهکشی پلاک و قوانین تردد زوج و فرد یا بر اساس روزهای هفته؛ ایجاد یکی از بزرگترین شبکههای مترو و اتوبوس در جهان؛ تسریع اجرای حملونقل الکتریکی؛ همکاری با منطقه پکن - تیانجین - ههبئی[4] برای کاهش هماهنگ انتشار آلایندهها.»
انتقال شرکت شوگانگ یکی از بزرگترین فولادسازان چین، بهتنهایی موجب کاهش ۲۰ درصدی ذرات قابل استنشاق شد. تبدیل کارخانههای تخلیهشده به پارک، مناطق تجاری و مراکز فرهنگی و فناورانه؛ برای مثال، سایت سابق «شوگانگ» به محل برگزاری المپیک زمستانی ۲۰۲۲ تبدیل شد.
۲. بازآفرینی ساختار صنعتی
دومین مورد به بخش صنعتی میپرداخت. جینگ در توییتی در تاریخ ۱۷ دسامبر ۲۰۲۵ در این خصوص نوشت: «تعطیلی یا جابهجایی بیش از ۳۰۰۰ صنعت سنگین. انتقال شرکت شوگانگ[5] - یکی از بزرگترین فولادسازان چین، بهتنهایی موجب کاهش ۲۰ درصدی ذرات قابل استنشاق شد. تبدیل کارخانههای تخلیهشده به پارک، مناطق تجاری و مراکز فرهنگی و فناورانه؛ برای مثال، سایت سابق «شوگانگ» به محل برگزاری المپیک زمستانی ۲۰۲۲ تبدیل شد. کاهش کارکردهای غیرپایتختی از طریق جابهجایی بازارهای عمدهفروشی، مراکز لجستیکی و برخی مؤسسات آموزشی و درمانی. هماهنگی یکپارچگی منطقهای با انتقال تولیدات عمومی به استان ههبئی، درحالیکه پژوهش و توسعه با ارزش افزوده بالا و خدمات در پکن حفظ شد.»
۳. کاهش مصرف زغالسنگ
سومین اقدامی که جینگ برای کنترل آلودگی هوا به آن اشاره کرد، کاهش استفاده از زغالسنگ است. او نوشت: «احتراق زغالسنگ زمانی یکی از منابع اصلی آلودگی هوای پکن بود. برای مقابله با این مسئله، شهر یک گذار هدفمند را آغاز کرد: جایگزینی سیستم گرمایش بیش از یک میلیون خانوار روستایی و تمامی مناطق شهری از زغالسنگ به برق پاک یا گاز طبیعی. تعطیلی چهار نیروگاه بزرگ زغالسنگسوز و جایگزینی آنها با نیروگاههای گازسوز. ارتقای دیگهای کوچک و بسیار آلاینده زغالسنگی با سامانههایی بزرگتر، پاکتر و کارآمدتر. اجرای سیاستهای «ممنوعیت زغالسنگ» در سراسر منطقه پکن - تیانجین - ههبئی برای مهار آلودگی فرامرزی و واردات برق پاکتر از استانهای همجوار.»
او همچنین توضیح داد: «تا سال ۲۰۲۵، مصرف زغالسنگ پکن از بیش از ۲۱ میلیون تن در سال ۲۰۱۲ به کمتر از ۶۰۰ هزار تن کاهش یافت و سهم آن به کمتر از ۱ درصد از کل مصرف انرژی شهری رسید.»
۴. اقدامات در مقیاس وسیع
«آنومیتا روی چودهوری» [6] - مدیر اجرایی بخش پژوهش و مشاوره مرکز علوم و محیطزیست - توضیح داد که تنها دلیلی که چین توانست نتیجه بگیرد، این بود که تغییرات بهصورت منطقهای محدود نشد و اقدامات در مقیاس وسیع انجام شد. او گفت: «در چین، اقدامات فقط در پکن انجام نشد؛ بلکه در ۲۶ شهر و شهرک برای مقابله با این مشکل که ماهیتی منطقهای دارد، اجرا شد. اولین درس این است که اقداماتی که انجام دادند، فوری، سختگیرانه و در مقیاس بزرگ بود. آنها تغییرات عمیقی ایجاد کردند تا گذار گسترده انرژی ممکن شود؛ اقداماتی مانند حذف زغالسنگ، نهتنها در صنعت بلکه در مصرف خانگی هم انجام شد. پکن همچنین تعداد خودروهایی که در یک سال میتوانند فروخته شوند را محدود کرد و زیرساختهای حملونقل عمومی را توسعه داد. میتوان بین برنامههای ما برای دهلی و منطقه پایتخت ملی[7] شباهتهایی یافت، اما آنها از نظر گستردگی و مقیاس کافی نیستند.»
۵. محدوده ترافیکی با انتشار گازهای آلاینده کمتر
بر اساس گزارش «آیسیالئیآی» [8]، ایجاد محدوده ترافیکی با انتشار گازهای آلاینده کمتر[9] بخش بسیار مهمی از مبارزه کشور برای کاهش آلودگی محسوب میشود. در این مناطقِ مشخص، دسترسی وسایل نقلیه پرآلاینده محدود میشود و استفاده از گزینههای حملونقل پاکتر و پایدارتر تشویق میگردد. گفته میشود این اقدام به بهبود کیفیت هوای محلی کمک کرده است.
۶. پایش و نظارت لحظهای
چین یک شبکه پیشرفته پایش کیفیت هوا ایجاد کرد که شامل صدها ایستگاه، ادغام دادههای ماهوارهای و ابزارهای گزارشدهی عمومی بود. حدود ۱۵۰۰ ایستگاه دادههای لحظهای ذرات معلقِ ۲.۵ میکرومتر را ارائه میکردند و اپلیکیشنهایی مانند «بلو اسکای» [10] برای رصد عمومی ترویج شدند.
ایجاد محدوده ترافیکی با انتشار گازهای آلاینده کمتر بخش بسیار مهمی از مبارزه کشور برای کاهش آلودگی محسوب میشود. در این مناطقِ مشخص، دسترسی وسایل نقلیه پرآلاینده محدود میشود و استفاده از گزینههای حملونقل پاکتر و پایدارتر تشویق میگردد.
۷. گسترش حملونقل عمومی
چین زیرساختهای حملونقل عمومی شهری را بیشتر گسترش داد؛ از جمله شبکههای مترو، ناوگان اتوبوس و مسیرهای اختصاصی حملونقل تا گزینههای رفتوآمد پاکتر به طور گسترده و مقرونبهصرفه در دسترس باشند. این تغییر وابستگی به خودروهای شخصی را کاهش داد.
۸. سامانه هشدار زودهنگام، پاسخ اضطراری و مشوقها
همزمان با راهاندازی یک برنامه اقدام ملی پنجساله در سال ۲۰۱۳ و اطمینان از هماهنگی قوی بین دولتهای محلی و مرکزی، پکن یک سامانه هشدار زودهنگام و پاسخ اضطراری هم ایجاد کرد. علاوه بر این، مشوقهایی برای کشاورزان قرار داده شد تا آنها را به خودداری از سوزاندن ضایعات کشاورزی ترغیب کند. مجموعه این اقدامات باعث شد تا سطح آلودگی در برخی از مناطقِ بهشدت آسیبدیده تا سال ۲۰۱۷ حدود ۳۵ درصد کاهش یابد.
۹. بازآفرینی ساختار و تعطیلی صنایع
یکی از اصول کلیدی استراتژی چین برای کاهش آلودگی، تعطیلی، جابهجایی یا انتقال هزاران صنعت سنگین و آلاینده بود. بیش از ۲۰۰۰ کارخانه سنگین - از جمله برخی از بزرگترین کارخانههای فولاد - از مناطق شهری منتقل یا تعطیل شدند و انتشار ذرات صنعتی کاهش یافت. سایتهای صنعتی تخلیهشده رها نشدند و بسیاری از آنها به پارکهای عمومی، مراکز فرهنگی یا فضاهای تجاری - مانند سایت شوگانگ در پکن - تبدیل شدند که هم منابع انتشار محلی را کاهش داد و هم ارزش اجتماعی ایجاد کرد.
۱۰. جنگلکاری و زیرساختهای سبز
کاشت میلیونها درخت و حفظ فضاهای سبز به کاهش گردوغبار، جذب آلایندهها و بهبود کلی کیفیت هوا کمک کرد. برنامههای گسترده جنگلکاری چین، مانند دیوار بزرگ سبز[11] و سایر پروژهها، کنترلهای فنی و قانونی آلودگی را با راهکارهای طبیعی تقویت کردند.
[1] airpocalypse
[2] Yu Jing
[3] China 6NI
[4] Beijing–Tianjin–Hebei region
[5] Shougang
[6] Anumita Roy Chaudhuri
[7] National Capital Region (NCR)
[8] ICLEI
[9] Low Emission Zones (LEZs)
[10] Blue Sky
[11] Great Green Wall
منبع:
https://edtimes.in/10-things-china-did-to-curb-their-pollution-crisis/
/انتهای پیام/
