ایران مقابل «اردک لنگ» آمریکا عقب نخواهد نشست
گروه جامعه و اقتصاد «سدید»؛ «دنیل دبلیو درزنر» [1] - استاد برجسته سیاست بین‌الملل در دانشگاه تافتس که به‌عنوان مبدع نظریه پارادوکس تحریم‌ها نیز شناخته می‌شود - و «الیزابت ان. ساندرز» [2] - استاد علوم سیاسی در دانشگاه کلمبیا - در مقاله مشترکی که نشریه آمریکایی «Foreign Affairs» آن را منتشر کرده است، توضیح می‌دهند که ترامپ پس از شکست حزب جمهوری‌خواه در انتخابات میان‌دوره‌ای، در دو سال پایانی خود عملاً به یک اردک لنگ در سیاست آمریکا تبدیل خواهد شد. به گفته این دو پژوهشگر، در این وضعیت رؤسای جمهوری که به اردک لنگ تبدیل می‌شوند در شرایطی که از بار مسئولیت انتخاباتی شانه خالی کرده‌اند، به جای توجه به داخل که معمولاً با مقاومت حزب پیروز در کنگره مواجه هستند، توجه خود را به سیاست خارجی معطوف می‌کنند. این دو پژوهشگر تأکید می‌کنند: «به نظر می‌رسد که ترامپ پس از شکست در انتخابات و تبدیل به یک اردک لنگ، به احتمال زیاد، در قبال ایران دست قمار نظامی خواهد زد.» ترامپ معتقد است که تشدید جنگ می‌تواند بن‌بست موجود را بشکند و میراث سیاسی‌اش را نجات دهد. اما رهبران ایران، مقابل او عقب‌نشینی نخواهند کرد و تلاش مذبوحانه و از سر استیصال ترامپ برای وادارکردن تهران به تسلیم، بعید است به نتیجه برسد.
تبدیل ترامپ به اردک لنگ
رؤسای‌جمهور آمریکا در دوران اردک لنگ از نیروی نظامی به شیوه‌هایی استفاده کرده‌اند که شاید در آستانه انتخابات به آنها متوسل نمی‌شدند.
با پایان انتخابات میان‌دوره‌ای، دونالد ترامپ - رئیس‌جمهور آمریکا - اکنون به رئیس‌جمهوری تبدیل شده است که دوران قدرتش رو به پایان است و عملاً به یک «اردک لنگ» تبدیل شده است. رؤسای جمهور دوره دومی که کنترل کنگره را از دست می‌دهند، ناگزیر باید با این واقعیت روبه‌رو شوند که فرصت تصویب قوانین شاخص یا پیشبرد سایر ابتکارات سیاست داخلی به پایان رسیده است. رؤسای جمهور در چنین شرایطی، در حالی که به میراث سیاسی خود می‌اندیشند، اغلب توجهشان را به سیاست خارجی معطوف می‌کنند؛ عرصه‌ای که در آن، اختیارات ریاست‌جمهوری به آنها اجازه می‌دهد بدون محدودیت‌های دست‌وپاگیر سیاست داخلی دست به اقدام بزنند. غیرمعمول نیست که یک رئیس‌جمهور در آستانه پایان دوران قدرت خود، برای دستیابی به هدفی بزرگ و بلندپروازانه در عرصه بین‌المللی تلاش کند. برای مثال، بیل کلینتون - رئیس‌جمهور سابق آمریکا - در واپسین روزهای ریاست‌جمهوری خود تلاش زیادی کرد تا طرحی را برای دستیابی به توافق نهایی در مناقشه اسرائیل و فلسطین پیش ببرد.
با این حال، دوران اردک لنگی ترامپ با دوران رؤسای جمهور پیش از او متفاوت خواهد بود. او پیشتر در فاصله نوامبر ۲۰۲۰ تا ژانویه ۲۰۲۱، دوره‌ای را پشت سر گذاشته بود که در آن زمان به طور ویژه به‌عنوان دوران اردک لنگ یاد می‌شد. ترامپ در آن دوره، با وجود شواهد روشن مبنی بر پیروزی جو بایدن، نتیجه انتخابات را به چالش کشید. او نخستین رئیس‌جمهور آمریکا در صد سال گذشته است که دو دوره غیرمتوالی در قدرت بوده و در نتیجه، تنها رهبر آمریکایی در حافظه زنده نسل کنونی است که برای دومین بار با دوره اردک لنگی مواجه می‌شود؛ دوره‌ای که این بار بیش از دو سال به طول خواهد انجامید.
با توجه به اینکه دموکرات‌ها به‌زودی کنترل مجلس نمایندگان و سنا را در دست خواهند گرفت، تهدید استیضاح یا آغاز تحقیقات درباره فعالیت‌های تجاری خانواده ترامپ، احتمالاً این احساس را در رئیس‌جمهور ایجاد خواهد کرد که در گوشه رینگ گرفتار شده و خشمگین است. همین مسئله است که ادامه دوران ریاست‌جمهوری ترامپ را تا این اندازه خطرناک می‌کند. ترامپی که در تنگنا قرار گرفته و هیچ مسیر سازنده و روشنی برای تخلیه انرژی خود در عرصه سیاست خارجی پیش رویش نیست، ممکن است در سطح بین‌المللی دست به اقدامات تلافی‌جویانه و نسنجیده بزند. کنگره نیز حتی اگر تحت کنترل دموکرات‌ها باشد، در مدیریت روزمره سیاست خارجی از سوی رئیس‌جمهور، قدرت چندانی برای مهار او نخواهد داشت.
با توجه به گزینه‌های جایگزین، بی‌عملی در عرصه سیاست خارجی شاید بهترین سناریوی ممکن برای دوران اردک لنگ ترامپ باشد.
ترامپ راه‌های زیادی برای بروز خشم و واکنش‌های تند خود در اختیار دارد: مطرح‌کردن تهدیدهای جدید علیه کانادا، حملات تازه به ائتلاف‌های آمریکا یا تبانی با روسیه یا چین به بهای تضعیف اوکراین یا تایوان. با این حال، تبدیل این تهدیدها به سیاست عملی، مستلزم تلاش جدی خواهد بود؛ از جمله جابه‌جایی و تغییر آرایش نیروهای نظامی آمریکا یا انجام مذاکرات دشوار و زمان‌بر با دیگر قدرت‌های بزرگ.
دو عرصه‌ای که ترامپ می‌تواند در آنها بیشترین خسارت را وارد کند، ایران و کوبا هستند. به گزارش روزنامه نیویورک‌تایمز، دولت ترامپ و اسرائیل طرح‌هایی را برای انجام حملات تازه علیه ایران، بلافاصله پس از پایان انتخابات میان‌دوره‌ای، تدوین کرده‌اند. تلاش مذبوحانه و از سر استیصال ترامپ برای وادارکردن تهران به تسلیم، بعید است به نتیجه برسد و در عین حال، اقتصاد جهانی و امنیت و ثبات متحدان آمریکا در خلیج فارس را به خطر خواهد انداخت. ترامپ همچنین ممکن است برای وادارکردن کوبا به تغییر نظام سیاسی این کشور تلاش کند. اقدام نظامی علیه هر دو کشور، تنها به موافقت و دستور ترامپ نیاز دارد. اکنون که دیگر انتخاباتی در پیش نیست، تنها عاملی که می‌تواند رئیس‌جمهور آمریکا را در عرصه سیاست خارجی محدود کند، تصوری است که او از میراث سیاسی خود و چگونگی قضاوت تاریخ درباره آن دارد.
رؤسای جمهور را زمانی «اردک لنگ» می‌نامیم که دیگر نیازی نداشته باشند نگران انتخابات - چه ریاست‌جمهوری و چه میان‌دوره‌ای - باشند. برای رئیس‌جمهوری که یک دوره در قدرت بوده و در انتخابات مجدد شکست خورده است، این دوره تنها چند ماه طول می‌کشد؛ یعنی فاصله زمانی میان انتخاب جانشین و مراسم تحلیف او. اما برای رئیس‌جمهوری که دوره دوم خود را سپری می‌کند، این وضعیت می‌تواند دو سال ادامه داشته باشد؛ از انتخابات میان‌دوره‌ای تا زمانی که کاخ سفید را ترک کند. (بعید است ترامپ که هیچ‌گاه علاقه چندانی به سرنوشت سیاسی دیگر جمهوری‌خواهان نداشته، اجازه دهد انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ بر محاسبات او تأثیر بگذارد.)
تلاش مذبوحانه و از سر استیصال ترامپ برای وادارکردن تهران به تسلیم، بعید است به نتیجه برسد. در عین حال، اقتصاد جهانی و امنیت و ثبات متحدان آمریکا در خلیج فارس را به خطر خواهد انداخت.
رهبران در دوران اردک لنگ، با رهایی از بار مسئولیت مبارزات انتخاباتی و قانون‌گذاری و در شرایطی که اغلب از سرمایه سیاسی داخلی چندانی برخوردار نیستند، معمولاً به سمت دیپلماسی گرایش پیدا می‌کنند و در عرصه بین‌المللی دست به اقداماتی می‌زنند که پیشتر جرئت انجام آنها را نداشتند. بیل کلینتون در پایان دومین دوره ریاست‌جمهوری خود، تلاش کرد میان اسرائیل و فلسطین توافق صلح برقرار کند و زمینه سفر رئیس‌جمهور آمریکا به کره شمالی را فراهم آورد. باراک اوباما نیز پس از شکست در انتخابات میان‌دوره‌ای سال ۲۰۱۴، توافق هسته‌ای با ایران را به نتیجه رساند و روابط دیپلماتیک آمریکا با کوبا را عادی‌سازی کرد.
رؤسای جمهور در دوران اردک لنگ، از نیروی نظامی به شیوه‌هایی استفاده کرده‌اند که شاید در آستانه انتخابات به آنها متوسل نمی‌شدند. برای مثال، «جورج اچ. دبلیو. بوش» در اواخر سال ۱۹۹۲ با هدفی محدود و به‌منظور کمک به کاهش قحطی، در سومالی مداخله نظامی کرد. بیش از یک دهه بعد، در سال ۲۰۰۷، «جورج دبلیو. بوش» پس از شکست سنگین در انتخابات میان‌دوره‌ای که به نظر می‌رسید رأی‌دهندگان، با آن پیام روشنی مبنی بر لزوم خروج آمریکا از جنگ ناموفق عراق فرستاده‌اند، شمار نیروهای نظامی آمریکا را برای برقراری ثبات در این کشور افزایش داد.
نتایج این اقدامات بلندپروازانه در سیاست خارجی متفاوت بوده است. مذاکرات «کلینتون» برای حل مناقشه اسرائیل و فلسطین شکست خورد؛ دستاوردهای دیپلماتیک «اوباما» عمر کوتاهی داشت؛ مأموریت «جورج اچ. دبلیو. بوش» در سومالی تا حد زیادی در جلوگیری از گسترش گرسنگی موفق بود، اما ریشه‌های مناقشه را حل‌وفصل نکرد و همین مسئله کلینتون را وسوسه کرد تا دامنه مأموریت را گسترش دهد؛ اقدامی که پیامدهای فاجعه‌باری به دنبال داشت. افزایش نیروهای نظامی آمریکا در عراق به دستور جورج دبلیو. بوش نیز در کوتاه‌مدت، خشونت‌ها را کاهش داد، اما کمک چندانی به برقراری ثبات پایدار در این کشور نکرد. این اقدامات، دست‌کم با مشارکت بخش‌های مرتبط دولت و کارشناسان خارج از دولت، مورد بحث و بررسی قرار گرفته و برای اجرای آنها برنامه‌ریزی شده بود. اهداف آنها حتی اگر محقق نشدند هم روشن بود. در هر یک از این موارد، رئیس‌جمهور تلاش کرد سیاست‌های خود را توضیح دهد و از آنها دفاع کند؛ معیارهایی که ترامپ بارها در رعایت آنها ناکام مانده است.
قمار بر سر همه چیز
با توجه به اینکه ترامپ پس از انتخابات میان‌دوره‌ای تضعیف شده، اما همچنان در پی کسب جایزه صلح نوبل است، شاید انتظار برود که او به دیپلماسی روی بیاورد. مشکل اینجاست که او پیشتر بسیاری از گزینه‌های آشکار و معمول رؤسای جمهور در دوران اردک لنگ را به کار گرفته و فرصت‌های زیادی را از دست داده است. ترامپ در نخستین دوره ریاست‌جمهوری خود، در عرصه سیاست خارجی دست به اقدامات بلندپروازانه‌ای زد: خروج از توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ با ایران، سه دیدار با «کیم جونگ اون» - رهبر کره شمالی - جایگزین‌کردن توافق تجارت آزاد آمریکای شمالی با پیمان تجاری منطقه‌ای مورد نظر خود، تسهیل عادی‌سازی روابط میان اسرائیل و شماری از کشورهای عربی و خروج از مجموعه‌ای از توافق‌نامه‌های بین‌المللی. او از زمان بازگشت به کاخ سفید در سال ۲۰۲۵ نیز بر برقراری آتش‌بس در غزه و بازداشت «نیکلاس مادورو» - رئیس‌جمهور ونزوئلا - نظارت داشته است.
حتی سرسخت‌ترین حامیان ترامپ نیز از افزایش قیمت‌هایی که جنگ او به بار آورده، به‌تدریج خسته شده‌اند. ازسرگیری درگیری‌ها می‌تواند جهان را به ورطه یک بحران اقتصادی سوق دهد.
انتظار نمی‌رود که ترامپ بار دیگر به سراغ این ابتکارات برود، زیرا دیپلماسی مبتنی بر نمایش و جنجال او به سقف توانایی‌های خود برای دستیابی به نتیجه رسیده است. برای مثال، ترامپ وعده داده بود «گرینلند» را تصرف کند، اما در نهایت به توافقی رضایت داد که حضور نظامی آمریکا در این قلمرو را گسترش می‌دهد. «هیئت صلح» او نیز که آن را به‌عنوان رقیبی برای شورای امنیت سازمان ملل متحد مطرح کرده بود، همچنان در وضعیت رکود باقی خواهد ماند؛ زیرا اکنون کشورهای دیگر احساس می‌کنند نیاز کمتری دارند که در برابر هر خواسته و هوس او سر تعظیم فرود آورند.
ترامپ می‌تواند گزینه‌های بلندپروازانه دیگری را نیز امتحان کند؛ از جمله تلاش برای پایان‌دادن به مناقشه‌های حل‌نشدنی کشمیر یا سودان، با این هدف که برای خود اعتباری به‌عنوان صلح‌طلب کسب کند. اما حل این مشکلات حتی در بهترین شرایط نیز فوق‌العاده دشوار است. حتی تحمیل یک توافق یک‌طرفه در این مناقشه‌ها نیز به مهارت دیپلماتیک، شناخت تخصصی از منطقه و صبری نیاز دارد که ترامپ فاقد آنهاست. او به ندرت زمان قابل‌توجهی را صرف دیپلماسی می‌کند؛ موضوعی که ادعاهای مشکوک او درباره پایان‌دادن به مجموعه‌ای از مناقشه‌ها که بسیاری از آنها همچنان ادامه دارند، کاملاً روشن است.
شاید بزرگترین قمار ترامپ، تلاش برای شکل‌دادن به نوعی کنسرت قدرت‌های بزرگ باشد؛ چارچوبی که در آن خودش، ولادیمیر پوتین - رئیس‌جمهور روسیه - و شی جین‌پینگ - رهبر چین - برای تحمیل نظم جهانی با یکدیگر همکاری کنند. با این حال، همانند بیشتر دیدارهای قبلی ترامپ با پوتین و شی، بعید است نشست‌های آتی آنها نیز دستاورد ملموسی به همراه داشته باشد. نه روسیه و نه چین علاقه چندانی به پیمان سه‌جانبه کنترل تسلیحات هسته‌ای که ترامپ پیشنهاد کرده، نشان نداده‌اند. آنها همچنین تمایلی ندارند ایران را برای پذیرش توافقی با آمریکا تحت‌فشار قرار دهند.
ترامپ می‌تواند در جریان این دیدارها، اوکراین یا تایوان به این امید واهی که به توافقی برای برقراری صلح دست یابد، قربانی کند. اما همان‌طور که دو سال گذشته نشان داده است، پوتین علاقه‌ای به سازش ندارد و از منابع و امکانات لازم برای ادامه جنگ برخوردار است. شی نیز تایوان را مسئله‌ای داخلی و مربوط به چین می‌داند و بعید است هیچ‌گونه محدودیتی را بر رویکرد خود در قبال این جزیره بپذیرد. ترامپ سرانجام متوجه خواهد شد که بهره‌برداری تبلیغاتی از تصاویر و نمایش برگزاری نشستی با حضور رهبران سه قدرت بزرگ، بسیار آسان‌تر از صرف وقت و تلاش برای دستیابی به هرگونه توافق واقعی است.
رهبران آمریکا در دوران اردک لنگ، با رهایی از بار مسئولیت مبارزات انتخاباتی و قانون‌گذاری و در شرایطی که اغلب از سرمایه سیاسی داخلی چندانی برخوردار نیستند، معمولاً به سمت سیاست خارجی گرایش پیدا می‌کنند و در عرصه بین‌المللی دست به اقداماتی می‌زنند که پیشتر، جرئت انجام آنها را نداشتند.
آخرین ماجراجویی پیش از ترک قدرت
به احتمال زیاد، ترامپ در قبال ایران دست به اقدام خواهد زد. به نظر می‌رسد او معتقد است تشدید جنگ می‌تواند بن‌بست موجود را بشکند و میراث سیاسی‌اش را نجات دهد. اما رهبران ایران در برابر استفاده بیشتر از زور عقب‌نشینی نخواهند کرد. در عوض، احتمالاً حملات به کشتی‌های تجاری را افزایش خواهند داد، متحدان آمریکا در خلیج فارس را هدف قرار خواهند داد و تا زمان ترک قدرت توسط ترامپ، پیشنهادهای دیپلماتیک را نادیده خواهند گرفت.
علاوه بر این، گزینه‌های خود ترامپ نیز ممکن است محدود باشد. تشدید جنگ علیه ایران از سوی آمریکا با کارهایی مانند اعزام نیروهای نظامی به جزیره خارک، احتمالاً چنان در میان پایگاه رأی‌دهندگان او نامحبوب خواهد بود که ترامپ از انجام آن اجتناب کند. حتی سرسخت‌ترین حامیان ترامپ نیز از افزایش قیمت‌هایی که جنگ او به بار آورده، به‌تدریج خسته شده‌اند. ازسرگیری درگیری‌ها می‌تواند جهان را به ورطه یک بحران اقتصادی سوق دهد.
ترامپ همچنین ممکن است برای تغییر نظام سیاسی کوبا تلاش کند. او در بیشتر ماه‌های سال ۲۰۲۶، به‌منظور تضعیف توان دفاعی این جزیره، تحریم و محاصره‌ای تمام‌عیار علیه آن اعمال کرده است. در شرایطی که کوبا از شریان حیاتی خود در ونزوئلا محروم شده و برق آن نیز جز برای چند ساعت در روز در دسترس نیست، دشواری‌های اقتصادی و رنج و مشقت مردم این کشور طی ماه‌های اخیر به‌شدت افزایش یافته است. برکناری دولت کوبا از اولویت‌های شخصی «مارکو روبیو» - وزیر امور خارجه و مشاور امنیت ملی ترامپ - به شمار می‌رود و با «دکترین دونرو» [3] نیز هم‌راستا است؛ دکترینی که بر برتری و سلطه آمریکا در نیمکره غربی تأکید دارد.
شاید بزرگترین قمار ترامپ، تلاش برای شکل‌دادن به نوعی کنسرت قدرت‌های بزرگ باشد؛ چارچوبی که در آن خودش، ولادیمیر پوتین - رئیس‌جمهور روسیه - و شی جین پینگ - رهبر چین - برای تحمیل نظم جهانی با یکدیگر همکاری کنند؛ اما این قمار هم بعید است که به نتیجه برسد.
حمله به کوبا برای ترامپ جذاب خواهد بود، زیرا به تجهیزات و امکانات نظامی چندانی نیاز ندارد و دست‌کم از نگاه او، مسئله‌ای را حل خواهد کرد که از پایان دوران ریاست‌جمهوری «آیزنهاور» تاکنون رؤسای جمهور آمریکا را به خود مشغول کرده است. اگر ترامپ درگیر مسئله ایران نشده بود، ممکن بود تاکنون اقدام علیه کوبا را آغاز کرده باشد. البته همان‌طور که «الکساندر داونز» - دانشمند علوم سیاسی - گفته است، استفاده از نیروی نظامی برای تغییر نظام سیاسی کشورها به‌ندرت موفقیت‌آمیز است و اغلب پیامدهایی پیش‌بینی‌ناپذیر به دنبال دارد. در مورد کوبا، یکی از این پیامدها ممکن است حرکت موج جدیدی از پناه‌جویان به سوی آمریکا باشد. با این حال، ترامپی که دوران قدرتش رو به پایان است، ممکن است این اقدام را قماری ارزشمند بداند؛ قماری که شاید به او این فرصت را بدهد تا به رئیس‌جمهوری تبدیل شود که سرانجام توانسته حکومت کمونیستی کوبا را سرنگون کند. ترامپ در عرصه سیاست خارجی بیش از هر چیز به تلاش برای گشودن گره‌های پیچیده و دشوار علاقه دارد. او همچنین ممکن است تغییر نظام سیاسی کوبا را راهی برای منحرف‌کردن توجه‌ها از شکست خود در ایران بداند.
احتمال دیگر این است که ترامپ تلاش‌های سیاست خارجی خود را بر ثروتمند کردن اعضای خانواده‌اش متمرکز کند. او پیشتر فرصت‌های فراوانی برای بازیگران خارجی فراهم کرده است تا ظاهراً با پرداخت پول و سرمایه‌گذاری، برای خود در دولت او نفوذ و جایگاه بخرند. ترامپ و اعضای خانواده‌اش یک فروند هواپیمای جت از امیر قطر، دو میلیارد دلار سرمایه‌گذاری از سوی صندوقی تحت مدیریت ولیعهد عربستان سعودی و سود حاصل از فعالیت چندین شرکت فعال در حوزه رمزارزها را پذیرفته‌اند که بخش عمده‌ای از آن از سوی خریداران خارجی تأمین شده است. بر اساس گزارش نیویورکر، خانواده ترامپ از طریق چنین فعالیت‌های سودجویانه‌ای چهار میلیارد دلار به دست آورده‌اند. ترامپ که اطمینان دارد سنا ۶۷ رأی لازم برای برکناری او از قدرت را در اختیار نخواهد داشت، ممکن است به این نتیجه برسد که در پیگیری طرح‌های بیشتر برای کسب درآمد، چیزی برای از دست دادن ندارد.
با این حال، شگفت‌انگیزترین گزینه‌ای که ترامپ ممکن است در دوران اردک لنگ خود در عرصه سیاست خارجی در پیش بگیرد، این است که اساساً هیچ کاری انجام ندهد. رئیس‌جمهور خود را با بازسازی کاخ سفید مطابق سلیقه و تصویر ذهنی‌اش سرگرم کرده است؛ از جمله با تغییر دکوراسیون دفتر بیضی‌شکل، طراحی یک سالن بزرگ برای برگزاری مراسم و مهمانی‌ها در کاخ سفید و تلاش برای بازسازی مرکز کندی. این احتمال وجود دارد که او دو سال پایانی حضورش در کاخ سفید را صرف صدور فرمان‌های عفو، تلاش‌های جانبی برای پیگرد قضایی دشمنان سیاسی‌اش و ساخت بناهای یادبود به افتخار خودش کند. با توجه به گزینه‌های جایگزین، بی‌عملی در عرصه سیاست خارجی شاید بهترین سناریوی ممکن برای دوران اردک لنگ ترامپ باشد.
https://www.foreignaffairs.com/united-states/dangers-lame-duck-trump
[1] . DANIEL W. DREZNER
[2] . ELIZABETH N. SAUNDERS
[3]. دونالد ترامپ، با بازخوانی دکترین مونرو (Monroe Doctrine) و بازتعریف آن در قالب «دکترین دونرو» (Donroe Doctrine)، تلاش دارد تا نیمکره غربی را بار دیگر به‌عنوان «حیاط خلوت» استراتژیک آمریکا تثبیت کند. این دکترین که بر پایه اعمال زور و هم‌سویی مطلق با سیاست‌های دونالد ترامپ بنا شده، نه‌تنها به دنبال احیای نفوذ ازدست‌رفته آمریکا در برابر چین است، بلکه با حمایت از نامزدهای راست‌گرای تندرو، تلاش دارد نقشه ژئوپلیتیک منطقه را به نفع هژمونی واشنگتن بازنویسی کند.
/انتهای پیام/
